رویکردی تازه به تمثیل مفصل؛ از ابزار بیانی تا میانجی اقناع و تأویل
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
doi
چکیده
این پژوهش با عنوان «رویکردی تازه به تمثیل مفصل؛ از ابزار بیانی تا میانجی اقناع و تأویل» به بازخوانی جایگاه و کارکردهای تمثیل مفصل در سنت بلاغی، تفسیری و عرفانی فارسی میپردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که تمثیل مفصل برخلاف تلقی رایج، نه شاخهای از تشبیه یا استعاره، بلکه ساختاری مستقل با نقش معرفتی، اقناعی و تربیتی است. ضرورت این مطالعه در آن است که پژوهشهای گذشته اغلب تمثیل را در چارچوبهای محدود بلاغی بررسی کرده و ظرفیتهای عمیق آن را نادیده گرفتهاند. هدف تحقیق، نشاندادن این است که تمثیل مفصل میتواند علاوه بر تبیین و سادهسازی مفاهیم دشوار، مخاطب را در فرآیند کشف معنا مشارکت دهد و از رهگذر اقناع ذهنی و تأویل معنوی، لایههای تازهای از دریافت و تجربه را پدید آورد. پرسش اصلی این است که این شیوه بیانی چگونه در متون تفسیری و عرفانی پیش از قرن دهم، نقش میانجی میان اقناع ذهنی و تأویل معنوی را ایفا کرده است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی، بر اساس مطالعات کتابخانه ای و مبتنی بر شواهد متنی از آثار تفسیری و عرفانی برجسته و مقالات مرتبط است. نتایج تحقیق نشان میدهد که تمثیل مفصل با تأکید بر تناسب میان اجزای تمثیل و با تکیه بر روایتهای رمزی، به ابزاری نقادانه، هستیشناختی و تربیتی بدل شده و باید بهعنوان یک طبقه مستقل بلاغی–فلسفی مورد توجه قرار گیرد.
