شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های سواد ارتباطی: مطالعه‌ای به روش سنتزپژوهی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد

2 گروه برنامه ریزی درسی، واحد مرند؛دانشگاه آزاد اسلامی؛مرند؛ایران.

3 دانشیار دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تبریز

doi
10.71767/jinev.2025.1208457
چکیده

هدف پژوهش حاضر، شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های سواد ارتباطی بود. پژوهش حاضر، به روش کیفی از نوع سنتزپژوهی تلفيقي با الگوي روبرتس و همکاران (2012) اجرا شده است. جامعه آماری اين پژوهش، عبارت بود از تحقيقات موجود در بازه زمانی سال‌هاي 2009 تا 2024. به طور کلی، تعداد مقالات و پژوهش‌های مرتبط با کلیدواژه‌هاي منتخب، 89 مورد بود. از بین این تعداد پژوهش‌هاي انتخاب شده، با توجه به ملاک‌های خروج، 12 مطالعه جهت تحلیل نهایی برگزيده شدند. جهت تحلیل داده‌های پژوهش، از الگوی شش مرحله‌ای سنتزپژوهی روبرتس با استفاده از شیوه کدگذاری سه مرحله‌ای (باز، محوری و انتخابی) بهره گرفته شد. نتايج اين تحقيق نشان داد از تحلیل مقالات مورد بررسي، سواد ارتباطی از 8 بعد اساسی سواد ارتباطی کلامی، سواد ارتباطی غیرکلامی، سواد ارتباطی شنیداری، ارتباط رسانه‌ای، ارتباط بین فرهنگی، ارتباط دیجیتالی، ارتباط عاطفی با دیگران و سازگاری و 16 مؤلفه توانایی استفاده از گفتار و نوشتار مناسب، مخاطب‌شناسی در بهره‌گیری از زبان، واژه گزینی مناسب، زبان بدن، نشانه‌شناسی، گوش دادن فعالانه، تحلیل پیام‌های رسانه‌ای، تشخیص رسانه‌ای، ارتباط با فرهنگ‌های دیگر، درک تفاوت‌های فرهنگی، ارزش‌گذاری به فرهنگ‌های دیگر، مهارت‌های دیجیتالی، اخلاق دیجیتالی، درک و کنترل هیجانات و عواطف، ارتباط اثربخش و تطبیق سبک ارتباطی با شرایط مختلف و 46 شاخص برخوردار است. بنابراين، مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه در مدارس، جایی که دانش‌آموزان در حال شکل‌گیری هویت و توانایی‌های ارتباطی خود هستند، تقویت این مهارت‌هاي در ارتباط با سواد ارتباطي می‌تواند تأثیر زیادی بر فرآیند یادگیری و توسعه فردی آنها داشته باشد و انجام این امر مستلزم شناسائی ابعاد دقیق سواد ارتباطی است.