رابطه حقوقی انسان با ژن‌های خود و تأثیر آن بر امکان معامله و انتقال ژن‌ها به دیگران

نویسندگان

1 دکترای فقه و حقوق خصوصی دانشگاه شهید مطهری، استادیار گروه فقه و حقوق دانشگاه الزهرا (س)، مدیرگروه حقوق ژنتیک انجمن علمی حقوق پزشکی ایران، تهران، ایران

doi
10.22037/mfj.v8i29-28.17578
چکیده

از آنجا که ژن‌های انسان از اجزا و اعضای بدن او محسوب می‌شوند، نظریاتی که در مورد رابطه حقوقی میان انسان و جسم او مطرح شده است، در رابطه حقوقی میان انسان و ژن‌هایش نیز صدق می‌کند. مهم‌ترین مسأله‌ای که در رابطه حقوقی انسان با ژن‌هایش وجود دارد، مسأله حق انتقال ژن‌ها به غیر و کسب درآمد تجاری از آن‌هاست. بر اساس آنچه در موضوع حق یا حکم‌بودن استفاده از اجزا و اعضای بدن مطرح شده است، انتقال مواردی که از نظر شرعی و عرفی در قابلیت انتقال آن‌ها شبهه‌ای وجود نداشته باشد، برای نمونه موجب ضرر به نفس یا ایجاد نقص در بدن نباشند و عرف عقلا نیز آن‌ها را بپذیرد، جایز خواهد بود، در نتیجه در مورد ژن‌ها نیز حتی اگر قائل به حق انتفاع فرد از ژن‌هایش و اختصاص آن‌ها به افراد باشیم، همچنان امکان انتقال و معامله آن‌ها در صورت عدم وجود مانع عقلی و شرعی وجود دارد. همچنین در مورد معامله مواد ژنتیکی بدن انسان، صِرف امکان استفاده از آن در تحقیقات، می‌تواند منفعت مشروع و عقلایی برای حکم به صحت معامله آن‌ها باشد، البته به شرط آنکه این تحقیقات غیر اخلاقی و غیر شرعی تشخیص داده نشوند.