مدلسازی اقتصادی اثرات ناترازی گاز طبیعی بر ارزشافزوده بخشهای مختلف اقتصادی ایران
نویسندگان
doi
چکیده
گاز طبیعی بهعنوان مهمترین حامل انرژی در اقتصاد ایران، نقش حیاتی در تولید و مصرف کشور ایفا میکند و انتظار میرود سهم آن در آینده افزایش یابد. بروز ناترازی در عرضه گاز، آثار قابل توجهی بر ارزشافزوده بخشهای اقتصادی و تولید ناخالص داخلی دارد. این تحقیق با استفاده از مدل داده - ستانده بهروز شده سال ۱۴۰۲ ، اثرات ناترازی گاز بر ارزشافزوده و GDP ایران را تحلیل میکند. چهار سناریو در مواجهه با ناترازیها مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفتهاند: ۱) عدم اولویتدهی به بخشهای اقتصادی، ۲) اولویتدهی با ملاحظات اجتماعی و سیاسی، ۳) عدم اولویتدهی همراه با فقدان مدیریت مصرف و ۴) ترکیب ملاحظات اجتماعی-سیاسی با عدم اجرای سیاستهای مصرف. یافتههای تحقیق نشان میدهد، بخشهایی مانند تولید مواد شیمیایی، تولید و توزیع گاز و تولید برق بیشترین آسیب (کاهش تولید) را از ناترازی متحمل میشوند، در حالی که بخشهایی با وابستگی کمتر مانند تولید وسایل نقلیه و پرورش طیور، آسیب کمتری میبینند. علاوه بر این، در سناریوی دوم (ناترازی ۱۲ درصد)، کاهش GDP در افق ۱۴۲۰ حدود ۳ درصد بیشتر از سناریوی سوم (ناترازی ۲۱ درصد) برآورد شده است. لازم به ذکر است که مدل داده – ستانده مورد استفاده دارای محدودیتهایی همچون فرض خطی بودن روابط تولید، ثابت بودن ضرایب فنی و نادیده گرفتن جانشینی انرژی و اثرات قیمتی است و بنابراین نتایج این مطالعه باید بهعنوان تحلیل پایه و نه پیشبینی قطعی در نظر گرفته شود. یافتهها همچنین نشان میدهد که ناترازی گاز نه تنها یک چالش فنی، بلکه یک عامل اثرگذار بر سیاستگذاری اقتصادی و طراحی راهبردهای اولویتبندی منابع است که میتواند تابآوری کل اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد.
