فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده سابقه و هدف  توسعه در مناطق خشک به‌دلیل کمبود منابع آب، محدودیت‌های اکولوژیکی و آسیب‌پذیری اجتماعی با موانع ساختاری مواجه است. تحقق توسعه در این مناطق مستلزم به‌کارگیری رویکردهای علمی در مدیریت منابع، بهره‌گیری از فناوری‌های سازگار با اقلیم خشک و تقویت مشارکت و سرمایه اجتماعی جوامع محلی است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات طرح آبادانی و پیشرفت منظومه­های روستایی بر شاخص­های سرمایة اجتماعی در شهرستان تفتان، استان سیستان و بلوچستان انجام شده است. مواد و روش ها  در راستای سنجش سرمایه اجتماعی، شاخص های اعتماد و مشارکت در بین سرگروه های صندوق­های توسعه روستایی چهار روستای شهرستان تفتان (خیرآباد، ده پابید، کاواری، کله شهتوت) قبل (سال 1399) و بعد از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی (سال 1403)، سنجش شده است. در این راستا از رویکرد تحلیل شبکة اجتماعی (SNA) و شاخص‌هایی مانند تراکم، تمرکز، دوسویگی، انتقال یافتگی و میانگین فاصله ژئودزیک استفاده شده است. سطح تحلیل در این تحقیق روستاها هستند و واحد تحلیل سرگروه­های صندوق­های خرد توسعه روستایی می­باشند که پرسشنامه­های لازم جهت انجام تحقیق توسط 74 نفر از سرگروه­های صندوق­ها­ در چهار روستای مورد مطالعه تکمیل شده است که این افراد به روش تمام شماری انتخاب شدند. داده‌های مورد نیاز از طریق پیمایش و تکمیل پرسشنامه جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار UCINET  تحلیل شده‌اند. نتایج  مدیریت مناطق خشک نیازمند همکاری بین ذینفعان مختلف است و سرمایه اجتماعی با ایجاد شبکه‌های اجتماعی قوی، به تسهیل این همکاری کمک می‌کند. نتایج نشان داد که اجرای طرح باعث افزایش اعتماد، مشارکت و انسجام اجتماعی شد و شاخص‌هایی مانند تراکم شبکه، دوسویگی ارتباطات و انتقال یافتگی افزایش و میانگین فاصله ژئودزیک کاهش یافتند. کاهش میانگین فاصله ژئودزیک نشان‌دهندة تقویت ارتباطات و اتحاد اجتماعی بود. بنابراین می توان بیان کرد که طرح "آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی" تعاملات اجتماعی و اقتصادی را ارتقاء داده و نظام اجتماعی به سمت فعالیت‌های مشارکتی حرکت کرده است. یافته‌ها بر اهمیت تقویت اعتماد، مشارکت اجتماعی و انسجام ساختاری برای دستیابی به توسعه پایدار تأکید دارند. نتیجه‌گیری  در مناطق خشک که سرمایه اجتماعی به‌واسطه خشکسالی و در نتیجه فقر منابع­طبیعی تضعیف شده، اجرای طرح‌های توسعه­ا‌ی خواهد توانست زمینة احیاء مشارکت جمعی و تقویت اعتماد اجتماعی را فراهم آورد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طرح آبادانی و پیشرفت منظومه‌های روستایی در منطقه خشک تفتان، از طریق راه اندازی صندوق های خرد توسعه روستایی با فراهم کردن دسترسی گروهی به منابع مالی، باعث افزایش اعتماد متقابل و مشارکت اجتماعی در بین افراد می شود و از این طریق تأثیر مثبتی بر بهبود شاخص‌های سرمایه اجتماعی داشته است. سرمایه اجتماعی یک مفهوم چند بعدی است که تاثیرات گسترده‌ای بر جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی و اقتصادی افراد دارد.  این طرح‌ با تقویت زیرساخت‌ها و افزایش مشارکت مردمی، به بازسازی اعتماد، افزایش مشارکت و حس تعلق اجتماعی در روستاها کمک کرده‌ است که زمینه ساز ارتقاء کیفیت زندگی، افزایش تاب‌آوری جوامع و دستیابی به توسعه پایدار می­باشد.