فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فضای مجازی در همه سطوح زندگی فردی و اجتماعی آحاد بشریت نفوذ کرده است که در قالب مزایا و معایبی در جامعه جلوه گر شده است. فرصت ها و تهدیدات امنیتی فضای مجازی، ضرورت باز اندیشی فقهی در باب لزوم مداخله حکومت اسلامی را برجسته ساخته است. این مقاله با تمرکز بر تحلیل فقهی مسئله و سنجش ادله شرعی مرتبط، در پی تبیین و تقویت نظریه وجوب مداخله‌ی دولت اسلامی در فضای مجازی است. با توجه به تردید برخی صاحبنظران نسبت به امکان مداخله حکومت اسلامی در فضای مجازی، طرح این پرسش را الزامی می کند که آیا از دیدگاه فقه اسلامی، حکومت اسلامی حق مداخله در فضای مجازی را دارد؟ با توجه به لزوم امنیت در حکومت‌ها که حکومت اسلامی نیز از آن مستثنی نیست، فرضیه پژوهش به اتکای اصول و قواعد فقهی و اطلاقات ادله‌ از جمله: قاعده نفی سبیل، قاعده حفظ مصلحت، لزوم اقامه‌ی حکومت، ادله وجوب امر به معروف نهی ازمنکر و قاعده حفظ نظام، مداخله حکومت اسلامی را در فضای مجازی ضروری می‌داند. بر این اساس قواعد فقهی و ادله مذکور، امکان مداخله حاکم اسلامی در فضای مجازی را فراهم می‌کند تا اقدامات گسترده ای از قبیل تمهیدات تقنینی و وضع قوانین ویژه، اعمال محدودیت برای برخی از تارنماهای سخیف و گمراه کننده و... نماید. و این مداخله به طور ایجابی و سلبی می تواند فعل واجب در فضای مجازی تلقی گردد. برای اثبات این فرضیه در این نوشتار از روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر رویکرد اجتهادی بهره گرفته شده است.