محک عوامل رافع مسئولیت کیفری در سنجه عدالت
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران (نویسنده مسئول)؛
2 استاد دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران؛
doi
10.22034/mr.2023.5524.5254چکیده
صناعت قانونگذاری مستلزم رعایت بایستههای عدیدهای است که در میان آنها سنجه عدالت بهعنوان «روح قانون» جایگاه شایانی دارد. در میان گستره قوانین جزایی، بایستگی این سنجه در «عوامل رافع مسئولیت کیفری» بهدلیل تأثیرگذاری در اعمال یا عدم اعمال مجازات، حائز اهمیت مضاعف است. ازاینرو رعایت سنجه عدالت در وضع این مقررات از اهمیت بسزایی برخوردار میشود. با عنایت به اهمیت ممتاز سنجه عدالت، این پژوهش که به روش تحلیلی - توصیفی و با استفاده از دادههای کتابخانهای صورت گرفته است در مقام پاسخ به سؤال اصلی خود مبنیبر سنجش عوامل رافع مسئولیت کیفری از منظر بایسته عدالت است و بر همین اساس، عوامل رافع مسئولیت کیفری بهعنوان شمهای از قوانین جزایی ماهوی را زیر ذرهبین بایسته عدالت بهمثابه شاخص ممتاز قانونگذاری نهاده و با نگاهی انتقادی به بررسی بنیادهای موجود در قانون مجازات اسلامی 1392 از این منظر میپردازد. دستاوردهای این پژوهش مبرهن آن است که عملکرد قانونگذار کیفری در مواردی مانند «عدم پذیرش جهل به قانون»، «تعقیب و نگهداری بیمار روانی»، «تفاوت مجازات برحسب جنسیت» و «نپذیرفتن اکراه در قتل» در فاصلهای دور از این بایسته قرار دارد.
