نقش سواد رسانه‌ای در باورپذیری اخبار جعلی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

2 استادیار گروه علوم ارتباطات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی (نویسنده مسئول)، واحد اراک، اراک، ایران

3 استادیارگروه فرهنگ و رسانه، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

doi
10.22034/bmsp.2024.458209.2030
چکیده

اخبار جعلی به بیان ساده، اخباری است که برای گمراه‌کردن یا فریب‌دادن مخاطب، از روی عمد و با اهداف مختلف ساخته می‌شود. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناخت نقش سواد رسانه‌ای در باورپذیری اخبار جعلی در اینستاگرام است. بدین‌منظور از روش نظریۀ زمینه‌ای برای پاسخ‌گویی به سؤال اصلی تحقیق استفاده شده است. روش گردآوری داده‌ها، روش مصاحبه است و با ۱۳ نفر از کارشناسان و خبرگان حوزۀ رسانه، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته انجام شده است. کدگذاری داده‌ها تا مرحلۀ رسیدن به یک الگوی نظری در زمینۀ عوامل مؤثر بر باورپذیری اخبار جعلی در بین کاربران شبکه‌های اجتماعی ادامه پیدا کرد. بر اساس یافته‌های پژوهش، عوامل مؤثر بر باورپذیری اخبار جعلی شامل عوامل علی، زمینه‌ای و مداخله‌گر است. پیامدهای شیوع اخبار جعلی و راه‌های مقابله با آن نیز در نتایج پژوهش تبیین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پایین‌بودن سواد رسانه‌ای از عوامل علی مؤثر بر باورپذیری اخبار جعلی است و افزایش سواد رسانه‌ای از راه‌های مقابله با باورپذیری اخبار جعلی است.