ابزار آب بهمثابه سلاح سیاسی -نظامی (مطالعه موردی؛ پروژه گاپ ترکیه)
نویسندگان
1 گروه جغرافیا - عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین (ع)
2 دانشگاه امام حسین (ع)
doi
چکیده
چالش رودهای مرزی که بین دو یا چند کشور مشترک است، همواره یکی از زمینههای درگیری و اختلاف کشورها با یکدیگر بوده که در قرن جدید نیز همچنان حلنشده باقی مانده است. نقطه آغاز چالش آنجایی است که کشور بالادست یا دارنده سرچشمه رودخانهها اقدام به ایجاد سد در جریان رودها میکند و برای این اقدام خود نیز دلایل مختلف توسعهای و کمآبی در کشور خود را مطرح میکند. اما این دلایل بعضاً ابعاد سیاسی (فشار سیاسی و امتیازگیری) و نظامی (خصومت) هم پیدا میکند که طبیعتاً در بیانیههای رسمی آنها ذکر نمیشود. پژوهش حاضر به استفاده از آب بهعنوان یک ابزار سیاسی و سلاح نظامی و با تمرکز بر منطقه پاییندست رودهای دجله و فرات میپردازد. در این پژوهش از روش تحلیلمحتوا برای تجزیهوتحلیل دادهها استفاده شده که براساس آن یافتههای پژوهش نشان میدهد ایجاد سد و کانال انحرافی بر جریان رودهای دجله و فرات در اعصار گذشته در مواقع کاهش بارندگی و افزایش دمای هوا بهمنظور زمینگیرکردن دشمن یا کوچاندن قوم خاصی اتفاق افتاده است. در دوره جدید، پروژهگاپ ترکیه نیز از دیگر مواردی است که بر روی سرچشمههای دجله و فرات عملیاتیشده و بحرانهای زیادی را در سوریه و عراق بهوجودآوردهاست. بررسی اهداف اعلامی و واقعی ترکیه نشان میدهد که آنکارا با اجرای پروژه گاپ بدون توجه به پیامدهای کمآبی و بیآبی در مناطق پاییندست، بهدنبال دستیابی به اهداف سیاسی-نظامی خود و تحمیل فشار بر کشورهای پاییندست رودخانهها است.
