نقش شبکههای اجتماعی در شکلگیری اعتراضات و تبدیل آنها به آشوب و ناامنی (مطالعۀ موردی: اعتراضات ۱۴۰۱)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه مطالعات فرهنگی و رسانه، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی (نویسنده مسئول )، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
doi
10.22034/bmsp.2024.457783.2028چکیده
تسهیل ارتباطات و دسترسی به اطلاعات، اصلیترین ویژگیای است که فناوری برای دنیای مدرن به ارمغان آورده است. از اینرو، ارتباطات هستۀ اصلی سیاست و مشارکت در جوامع امروزی بهشمار میرود. این پژوهش، با توجه به اهمیت موضوع، به تبیین نقش شبکههای اجتماعی در شکلگیری اعتراضات و تبدیل آنها به آشوب و ناامنی میپردازد. پژوهش حاضر، پژوهشی کیفی با رویکرد تفسیری است که با بهرهگیری از شیوۀ تحلیل مضمون اتراید-استرلینگ انجام شده است. جامعۀ آماری این پژوهش همۀ افرادی را در برمیگیرد که از شبکههای اجتماعی بهطور فعال استفاده کرده و در اعتراضات سال ۱۴۰۱ نیز مشارکت داشتهاند.بنابراین، با توجه به پراکندگی و ناشناسبودن جامعۀ آماری و نبودِ امکانِ شناسایی نمونهها، برای انتخاب مشارکتکنندگان از شیوۀ نمونهگیری هدفمندِ گلولهبرفی استفاده شد. در این پژوهش، اشباع نظری پس از انجام ۲۳ مصاحبۀ نیمهساختاریافته به دست آمد. نتایج نشان داد که شبکههای اجتماعی مجازی با بسترسازی و تأمین زیرساخت لازم برای معترضان مدنی و مخالفان، زمینه را برای بروز اقداماتی مانند سیاهنمایی، برجستهسازی، تحریک احساسات، اتهامزنی، جسارتآفرینی و شایعهسازی فراهم میکنند. همچنین، یکی از مهمترین شیوههای مخالفان برای ایجاد و تقویت ناآرامیها و اعتراضات، بهرهگیری از ظرفیت اقناعسازی و برجستهسازی رسانهها برای تحریک عواطف و احساسات کاربران بوده است. البته این موضوع، نتیجۀ سوءاستفاده از این پلتفرمها در سایۀ نبودِ سیاستگذاریهای مدیریتی و نظارتی است و نمیتوان آن را کارکردی ذاتی و منفی برای شبکههای اجتماعی مجازی دانست.
