بررسی ساختاری نفوذ سیاسی و امنیتی آمریکا در نظام سلطنتی پهلوی دوم
نویسندگان
1 دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم
2 دانشگاه امام صادق
3 دانشگاه فرماندهی و ستاد
doi
10.47176/irsj.2025.1317چکیده
مقدمه: درک پویایی قدرت در نظامهای سلطنتی، مستلزم واکاوی سازوکارهای درونی آنها و روابط بیرونیشان با قدرتهای بینالمللی است. در دوره پهلوی دوم، تمرکز بیچونوچرای قدرت در نهاد سلطنت، همزمان با نفوذ رو به گسترش ایالات متحده در سطوح مختلف سیاسی، امنیتی و نظامی، الگویی خاص از وابستگی و نفوذپذیری را در ساختار حکمرانی ایران شکل داد. مسئله پژوهش: مسئله اصلی پژوهش حاضر، تبیین چگونگی درهمتنیدگی میان فروبستگی قدرت در داخل و نفوذ چندسطحی آمریکا در ساختار تصمیمگیری حکومت پهلوی است. این مقاله میکوشد نشان دهد که چگونه این پیوند، به جای تقویت اقتدار رژیم، آن را با بحران مشروعیت و کارآمدی مواجه ساخت و به شکلگیری نوعی پارادوکس ساختاری انجامید؛ رژیمی که در ظاهر قدرتمند بود، اما در عمل از ظرفیت کنش مستقل در برابر فشارهای داخلی و خارجی تهی میشد. روش تحقیق: در این راستا، پژوهش با بهرهگیری از روش کیفی (توصیفی-تحلیلی) و رویکرد جامعهشناسی تاریخی، دادههای خود را از منابع کتابخانهای گردآوری و آنها را در چارچوب مفهومی «دولت نفوذپذیر و فروبسته» تحلیل کرده است. یاقتهها: یافتهها نشان میدهد که نفوذ آمریکا تنها در سطح سیاسی محدود نبوده، بلکه با اشکال پیچیدهتری از حضور امنیتی و نظامی تلفیق شده است. این نفوذ چندلایه، در کنار انسداد ساخت قدرت، نهتنها استقلال تصمیمگیری را تضعیف کرد، بلکه شکاف دولت–جامعه را نیز تعمیق بخشید و نقش تعیینکنندهای در شکنندگی ساختار حکمرانی ایفا کرد. از اینرو، مطالعهی ساختاری نفوذ خارجی در بستر دولتهای فروبسته، میتواند در تحلیل دلایل ناکارآمدی سیاسی و امنیتی رژیمها راهگشا باشد.
