تأملی در اخبار من بلغ از منظر تاریخگرایی نو
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
2 دانشجوی دکتری فقه جزایی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
3 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی
doi
10.22034/mtmi.2024.405652.1689چکیده
از دیرباز بررسیها درباره مفهوم دستهای از احادیث با نام «اخبار من بلغ» در مطالعات فقهی و اصولی جریان داشته است. تفاوتهای جزئی اما معنادار متون این روایات، نگارنده را بر آن داشت تا با رویکرد تحلیل متن این روایات را مورد بررسی قرار دهد. پیش از تحلیل متن رسیدن به متنی که از اصالت بیشتری برخوردار است ضروری است. کهنترین منابع حدیثی موجود شیعه که اخبار من بلغ در آنان آمده است «محاسن برقی» و «کافی کلینی»اند. محاسن برقی که متقدمترین منبع این روایات است ثواب بر انجام عمل را مقید به رسیدن آن ثواب از سوی رسول خدا(ص) کرده است؛ اما این قید در کافی و دیگر کتب بعدی وجود ندارد. با توجه به بررسی طرق و رجال سند، روشن شد آن دسته احادیثی که قید رسیدن ثواب از پیامبر اکرم(ص) را دارند از اصالت بیشتری برخوردارند. نظریهای که بر اساس آن تحلیل متن انجام شد «تاریخگرایی نو» است. این نظریه که از نظریات انتقادی تحلیل متن است، نوشته را سازهای فرهنگی میداند؛ سازهای که روایتگر و حاصل تأثیر و تأثر گفتمانها است. از این رو در جهت یافتن گفتمانهایی که اخبار من بلغ حاصل آنها است به سه گفتمان «جایگاه سخن پیامبر(ص) به عنوان تنها منبع معتبر دینی در میان اهل سنت»، «تسامح در اخبار مربوط به سنن و فضائل در میان اهل سنت» و «زندگی مسالمتآمیز شیعیان در کنار اهل سنت» روبرو شدیم. با توجه به این سه گفتمان میتوان در نظر گرفت که اخبار من بلغ در جهت مدارا و همزیستی مسالمت آمیز شیعیان با اهل سنت بیان شده باشد.