واکاوی نقش مجله الأزهر در تبیین هویت گفتمان تقریب مذاهب اسلامی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ اسلام دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی

2 استادیار گروه تاریخ اسلام دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی

3 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی

4 دانشیار دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی

5 دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران

doi
10.22034/mtmi.2023.175408
چکیده

در میانه‌های قرن بیستم میلادی، «مجله ‌الأزهر» نقش مؤثری بر تبیین هویت گفتمان تقریب بین مذاهب اسلامی داشت. این مجله از سوی دانشگاه الأزهر مصر منتشر می­‌شد که در آن زمان از آزادی عمل در سیاست‌گذاری آموزشی برخوردار بود و این آزادی عمل در مجله ‌الأزهر هم متبلور گشت. پرسش اصلی این پژوهش این است که مجله الأزهر چگونه از سازوکارهای گفتمانی همچون «غیریت‌سازی»، «برجسته‌سازی»، «حاشیه‌رانی» و به تبع آن «مفصل‌بندی» فعالیتها و افکار کنشگران این گفتمان، در تبیین جایگاه هویت گفتمان تقریب و نهادهای برآمده از آن مانند دارالتقریب، استفاده کرده است؟ پژوهش پیش رو تلاش نموده است براساس داده­‌های جمع­‌آوری شده از منابع کتابخانه­‌ای و بررسی شمارگانی از مجله ‌الأزهر که بین سالیان 1937 تا 1960م منتشر گردیده و نیز رصد فعالیت کنشگران فعال در این گفتمان، چگونگی کاربست سازوکارهای گفتمانی را در مفصل‌بندی هویت گفتمان تقریبی واکاوی نماید. در پایان به این نتیجه رسیده است که رویکرد «فلسفی» و «اخلاقی» علت اصلی انتشار اندیشه تقریب در مجله الأزهر بوده است. به این ترتیب، ظرفیت ایجاد گفتمان تقریبی با رنگ و ‌بوی فلسفی و اخلاقی بر مبنای تشابهات میان‌مذهبی و تسامح نسبت به تفاوتهای ظاهری، مهم‌ترین دستاورد این کار پژوهشی به‌شمار می‌آید.