فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برخی خدا را آن قدر منزّه و متعال می­‌دانند که معتقدند اصلاً نمی­‌توان درباره او واژه هست یا معادل آن را به کار برد (تنزیه منتهی به تعطیل)؛ در مقابل، برخی دیگر تمام صفات انسانی را بر خداوند روا می­‌دارند (انسان­‌وارانگارگی Anthropomorphism) حتی جسم و جسمانیت را (تشبیه و تجسیم)؛ برخی حتی برای خدا بنین و بنات نسبت می­‌دهند (مانند مشرکان عرب، برخی یهودیان و مسیحیان). قرآن، به وجوه متنوعی بر استحاله رابطه خویشی با خداوند استدلال و احتجاج کرده است؛ از جمله: موهوم و بی­‌دلیل بودن؛ تقلید از گذشتگان؛ اولی­‌بودن آدم به ابن­‌اللهی از عیسی؛ اولی­‌بودن موسی به ابن­‌اللهی از عزیر؛ ناسازگاری با رویه مشرکان؛ نشانه نقص و نیازمندی خداوند؛ مغایرت با اراده خلاق و مالکیت خداوند؛ مستلزم ترکیب­‌پذیری، تشبیه­‌پذیری و تجسیم ذات الهی و غیره. پژوهش حاضر از سنخ «تفسیر موضوعی» بوده، رسالت آن تبیین و تحلیل نقادی­‌های قرآن از پنداره­‌های غلط در مرتبه توحید ذاتی با تمرکز بر نفی هرگونه رابطه خویشی با خداوند است.