مبانی و ادله فقهی تعدیل قرارداد از دیدگاه مذاهب اسلامی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه مذاهب اسلامی
2 استادیار گروه فقه و حقوق دانشگاه شهید مطهری
doi
چکیده
تعدیل قرارداد در حقوق ایران از جایگاه ویژهای برخوردار است و حقوقدانان و فقها در مباحث خود به آن پرداختهاند. تعدیل در اقسام مختلفش مثل تعدیل قراردادی، تعدیل قانونی و تعدیل قضائی راهگشای بسیاری از عقود و قراردادهاست. تعدیل قرارداد جهت عادلانهساختن قرارداد و تأمین مصالح اجتماعی و حمایت از فرد زیاندیده وضع میشود. در زمینه مبانی فقهی و حقوقی تعدیل قرارداد به مواردی اشاره شده که مهمترین آنها عبارتاند از: قاعده لاضرر، قاعده عسر و حرج، نظریه غبن حادث و نظریه شرط ضمنی از جمله این موارد است که هرکدام مبانی و مستنداتی از قبیل قرآن، سنت، اجماع و عقل دارند. اصولاً بحث از تعدیل قرارداد زمانی معنا دارد که تعادل و توازن میان تعهدات مقابل مخدوش شده باشد. طبیعی است که تصور چنین وضعیتی در قرارداد که میان انعقاد و تکمیل اثر آن فاصلهای نباشد، یا فاصله زمانی اندکی باشد، بسیار بعید است، در حالی که قراردادهای مستمر، همیشه آبستن رویارویی با حوادثی هستند که میتوانند تعادل تعهدات طرفین را مختل سازند. پژوهش در زمینه تعدیل قرارداد میتواند بستری مناسب برای حقوقدانان ایجاد نماید که قاعده یا قواعدی مناسب برای تعدیل قرارداد را نظریهپردازی و ایجاد نماید. همچنین به دادرس کمک میکند که با توجه به سکوت و خلأ قانونی و قراردادی، به کمک قاعده و نظریه موصوف نسبت به تعدیل قراردادها اقدام کنند و نیز بررسی انواع شروط تعدیلکننده قراردادی و میزان تأثیرگذاری و صحتوسقم هر کدام از آنها در حقوق ایران میتواند نقش بهسزایی برای مردم جهت تنظیم صحیح و دقیق قراردادهای طولانیمدت داشته باشد و نیز تطبیقی و مقارانهایبودن، بررسی مبانی فقهی از دیدگاه مذاهب اسلامی و ادلهای که در زمینه تعدیل قراردادها وجود دارد، از جنبههای جدید و نوآوری تحقیق است.
