فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با گسترش ‌کاربرد الگوریتم‌های هوش مصنوعی در سازمان‌ها و بخش‌های دولتی، دغدغه‌هایی در مورد مسئولیت‌ اجتماعی کاربست عامل‌های هوشمند همانند شفافیت، پاسخگویی و انصاف در محافل دولتی و دانشگاهی مطرح شده است. بر همین اساس، هدف پژوهش، تبیین مدل ساختاری- تفسیری الزامات طراحی سیستم‌های هوش مصنوعی با قابلیت تبیین در تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر مشارکت انسان و هوش مصنوعی است. برای رسیدن به این هدف، از روش آمیخته اکتشافی طراحی مبتنی بر اقدام- دلفی فازی و مدل‌سازی ساختاری- تفسیری برای توسعه و ارزیابی اصول طراحی سیستم هوش مصنوعی با قابلیت تبیین استفاده می‌شود. زمینه پژوهش، ادارۀ کل تنقیح قوانین و مقررات در معاونت حقوقی قوۀ قضائیه است. مشارکت‌کنندگان پژوهش، دست اندرکارانی از ادارۀ کل تنقیح قوانین و مقررات و مرکز فناوری اطلاعات بوده که به همراه پژوهشگران تیم پژوهش را تشکیل می‌دهند و در مجموع 15 نفر هستند. بر اساس یافته‌های پژوهش، مدل، پنج ویژگی قابلیت درک، قابلیت حکمرانی، قابلیت اقناع، دقت پیش‌بینی (توصیفی)، شفافیت و سودمندی را در بر می‌گیرد. این قابلیت‌ها در دو بُعد طبقه‌بندی شدند. بُعد توانش شامل قابلیت درک، قابلیت حکمرانی و قابلیت اقناع  است. بُعد محقق‌سازی نیز شامل ویژگی‌های دقت پیش‌بینی، شفافیت و سودمندی است. افزون بر این، مدل می‌تواند سازوکار تقویت هوشمندی در تعامل انسان-هوش مصنوعی را تبیین کند.