تحلیل نوآوری‌های زبانی و مفهومی در ترجمة انگلیسی نهج‌البلاغه اثر طاهره قطب‌الدین بر اساس نظریة هم‌ارزی کارکردی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

doi
10.22084/nahj.2026.31176.3204
چکیده

ترجمة انگلیسی طاهره قطب‌الدین از نهج‌البلاغه، به دلیل رویکرد آکادمیک و جامع خود، نقطة ‌عطفی در تاریخ ترجمة این اثر و معیاری نوین برای برگردان متون کلاسیک اسلامی محسوب می‌شود. این پروژه، برخلاف تلاش‌های پیشین که عمدتاً بر نسخه‌های غیرانتقادی تکیه داشتند، بر پایة متن عربی تصحیح‌شده توسط خود مترجم استوار است. با هدف (اسکوپوس) مشخصاً علمی، این اثر نهج‌البلاغه را از متنی عمدتاً درون‌دینی به یک منبع پژوهشی جهانی تبدیل می‌کند. موفقیت زبانی این ترجمه در دستیابی به «هم‌ارزی کارکردی» نهفته است؛ به این معنا که ریتم، لحن و قدرت عاطفی کلام امام (ع) از طریق بازآفرینی ساختارهای موازی و انتخاب واژگان دقیق، برای خوانندة انگلیسی‌زبان زنده می‌شود و از تلطیف استعاره‌های کوبندة متن اصلی پرهیز می‌گردد. در بُعد مفهومی، این اثر با ارائة یک دستگاه علمی کامل از پانویس‌های تحلیلی که اشارات تاریخی و مفاهیم کلامی را روشن می‌سازند، و با آشکار ساختن ارتباطات بینامتنی با قرآن، درک عمیقی از مفاهیم بنیادین متن را ممکن ساخته و آن را در گفت‌وگو با دغدغه‌های انسان معاصر قرار می‌دهد. به این ترتیب، این ترجمة ممتاز، ابزاری قدرتمند برای ارتقاء مطالعات شیعی در محافل آکادمیک غرب فراهم آورده و با ارائه چهره‌ای عقلانی و ادیبانه، گفتمان‌های غالباً تقلیل‌گرایانه در مورد اسلام را به چالش می‌کشد.