بررسی الزامات اخلاقی و مدیریتی در مناسبات حاکم و کارگزاران حکومتی با محوریت نامه سوم نهجالبلاغه و رویکرد تحلیل مضمون
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن وحدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن وحدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
doi
10.22084/nahj.2026.31301.3210چکیده
کارآمدی نظامهای حکومتی، ریشه در عوامل متعددی دارد که یکی از کلیدیترین آنها، توجه به الزامات اخلاقی و مدیریتی در تعاملات میان حاکم و کارگزاران است. این پژوهش با هدف تحلیل و تبیین این الزامات در چارچوب مناسبات حاکم و کارگزاران، به بررسی نامه سوم نهجالبلاغه با روش تحلیل مضمون و استفاده از نرمافزار Excel پرداخته و فرازهای این نامه را مورد واکاوی قرار داده است تا پس از بررسی کمی و کیفی دادهها، فراوانی مضامین سازمان دهنده و فراگیر را شناسایی نماید و ضمن کشف زوایای پنهان کلام امامعلی(ع)، الگوی رفتاری ایشان را در مواجهه با تجملگرایی، دنیاطلبی و فساد اخلاقی کارگزاران تبیین کند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مضامین فراگیر این نامه به دو دستهی الزامات اخلاقی کارگزار به معنای آنچه کارگزار ملزم به رعایت و حفظ آن است و الزامات مدیریتی به معنای اوامر و دستورات برخاسته از جانب حاکم جامعه، تقسیم شدهاند. این دو دسته به عنوان محورهای بنیادین نامه سوم نهجالبلاغه نشاندهنده یک سیستم تعاملی متوازن و متعادل در حکومت است. در نهایت، الگوی عملی تحلیل الزامات اخلاقی و مدیریتی در مناسبات حاکم و کارگزار با توجه به نامه سوم نهجالبلاغه ترسیم شده است که میتواند به عنوان چارچوبی نظری و کاربردی برای مدیریت حکومتی اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.
