تلفن همراه؛ دروازه ورود به زیست شبکه‌ای : ارائه یک نظریه زمینه‌ای

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشکده علوم انسانی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد میبد، میبد، ایران

2 دانشیارگروه تعاون و رفاه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 استاد گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد (نویسنده مسئول)، یزد، ایران

4 استادیار گروه ارتباطات ، دانشکده علوم انسانی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد میبد، میبد ایران

doi
10.22034/bmsp.2023.400003.1886
چکیده

هدف پژوهش حاضر واکاوی نقش تلفن‌ همراه هوشمند به مثابه امری تکنولوژیک در برساخت زیست شبکه‌ای کاربران ایرانی بود. روش‌شناسی حاکم بر این پژوهش کیفی و رویکرد آن، نظریه زمینه‌ای با رهیافت نظام‌مند استراوس و کربین است. جامعه‌ هدف، کارشناسان فعال در حوزه رسانه و مراکز علمی و دانشگاهی بودند که با استفاد از نمونه‌گیری نظری و هدفمند 17 نفر از آنان برای مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته انتخاب شدند و فرایند نمونه‌گیری تا مرحله اشباع کامل اطلاعات ادامه یافت. داده‌های به دست آمده پس از تبدیل به متن با استفاده از کد‌گذاری باز، محوری و گزینشی مورد تحلیل قرار گرفتند که نتایج حاصل از آن در قالب 19 مقوله اصلی و 1 مقوله هسته به همراه خط داستان، مدل پاردایمی و طرح‌واره خرد نظری ارائه شد. نتایج به دست آمده نشان دهنده آن بود که «زیست شبکه‌ای ابزارمند» به عنوان پدیده مرکزی به دنبال مجموعه‌ی شرایط عِلی از جمله دسترسی و تولید محتوای ابزارمند، هژمونی ابزار هوشمند، لزوم زیست هوشمند کاربران، مخاطب‌افزایی حداکثری ابزارها، عضویت تصاعدی معطوف به ابزار، ابزار‌محوری اطلاعات/ ارتباطات به همراه مجموعه‌ای از شرایط زمینه‌ای و مداخله‌گر برساخته می‌شود. این شبکه کنشی برساخته شده، حامل استراتژی‌هایی چون چند کارکردی شدن رسانه‌ها، چندسویه‌گی کنش ارتباطی، کنش سیاسی/ اجتماعی ابزارمند و پایگاه بودگی شبکه‌های اجتماعی بوده و به دنبال خود پیامد‌هایی نظیر همگرایی زنان در رسانه، تکثر صدا و محتوا در فضای رسانه، بازاندیشی عقلانی در بازار، زیست هوشمند فرهنگ و جامعه را به دنبال داشته است.