تلاش ملاصدرا برای حلّ دو متناقض_نما در باب مابعدالطبیعه حرکت
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای تخصصی فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22061/orj.2025.12052.893چکیده
نوشتار حاضر با روش توصیفی و تحلیل انتقادی، در صدد بررسی تلاش ملاصدرا برای پاسخ به دو متناقضنما در مورد حرکت برآمده است. متناقضنمای نخست که تناقضباوران آنرا دلیلی پسینی بر تحقق تناقض قلمداد میکنند با تمرکز روی مسئله حرکت، در صدد بیان آن است که وجود و عدم در موضوع حرکت با یکدیگر اختلاطی تناقضآمیز پیدا میکنند. متناقضنمای دوم که در واقع چالشی است میان ابنسینا و صدرا - اگرچه به تناقضباوری نمیانجامد - با تحلیل مسئله زمان، در پی زیر سوال بردن اصل وجود حرکت بهعنوان یک حقیقت خارجی است. بررسی آثار ملاصدرا حاکی از آن است که وی در مورد متناقضنمای نخست با تمسک بر وجوه مختلف عدم و مقابل ندانستنِ اعتباری خاص از آن با وجود، راهی برای پاسخ به این معما پیش رو نهاده و این مشکل را از بنبست تناقضباورانه خارج نموده و در خصوص متناقضنمای دوم، با تبیین خاص خود از دو معنا از حرکت (توسطی و قطعی) و پذیرش حرکت به معنای قطع به عنوان یک حقیقت خارجیِ ممتد و تدریجی الحدوث مسئله را پاسخ داده است. در مجموع، صدرا تلاش نموده است با فراهم آوردن مقدمات عقلی، در هر دو مورد دامان فلسفه خود را از تناقض بپیراید.
