فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دنیل دنت، فیلسوف برجسته معاصر، با ارائه رویکردی طبیعت‌گرایانه و تکاملی به دین، به‌ویژه در کتاب «شکستن طلسم»، تأثیر قابل توجهی بر دین‌پژوهی نوین داشته است. مقاله حاضر به تحلیل انتقادی و نظام‌مند دین‌پژوهی طبیعی دنت می‌پردازد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تبیین دقیق آرای دنت در خصوص منشأ تکاملی دین، سازوکارهای بقای آن و ارزیابی او از سود و زیان دین، به بررسی و نقد این رویکرد می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تأکید دنت بر ضرورت بررسی علمی دین و شناسایی سازوکارهای فرهنگی و روان‌شناختی آن ارزشمند است. با این حال، رویکرد طبیعت‌گرایانه او در مواردی چون نفی قطعی منشأ ماورائی دین، خلط مکرر میان علل گرایش به دین و منشأ پیدایش خود دین، تعمیم‌گرایی در بررسی پیامدهای دین بدون توجه به تفاوت ادیان، و تقلیل‌گرایی در تبیین پدیده‌های پیچیده دینی، با چالش‌های جدی مواجه است. این تحلیل انتقادی می‌تواند به فهم عمیق‌تر از محدودیت‌ها و ظرفیت‌های دین‌پژوهی طبیعت‌گرا کمک کرده، زمینه‌ای برای گفتگوی سازنده‌تر میان رویکردهای علمی و الهیاتی به دین فراهم آورد و به دین‌پژوهان در ارزیابی دقیق‌تر نظریه‌های معاصر یاری رساند.