فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

علم حروف به‌عنوان یکی از شاخه‌های کهن علوم باطنی در سنت عرفان اسلامی، همواره میان دو رویکرد متعارضِ تأیید عرفانی و انکار عقلانی محل مناقشه بوده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این دانش در منظومه معرفت اسلامی، به‌ویژه در نسبت میان عقل و شهود، چه جایگاهی دارد و بر چه مبانی نظری استوار است. بر این اساس، هدف مقاله واکاوی تحلیلیِ دیدگاه‌های تأییدگر و منکر علم حروف و تبیین حدود و ثغور اعتبار معرفتی آن است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ تطبیقی و بر پایه مطالعه اسنادی، ضمن تبیین مبانی هستی‌شناختی و نمادشناختی علم حروف در اندیشه عرفایی چون ابن‌عربی، سید حیدر آملی و امام خمینی (ره)، سیر تاریخی و کارکردهای معنوی آن را پی می‌گیرد و در کنار آن، مهم‌ترین نقدهای فلسفی و کلامی معاصر را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که علم حروف، هرچند از منظر روش‌شناختی با چالش‌هایی نظیر اتکا به شهود فردی و فقدان معیارهای صریح آزمون‌پذیری روبه‌رو است، در عین حال در چارچوب عرفان اسلامی واجد ساختاری پیچیده و چندلایه است که در آن تجربه دینی، زبان رمزی و تأویل باطنی نقش محوری دارند.