تحلیل لایهای علل ناپایداری تالابهای ایران
نویسندگان
1 استادیار پژوهشکده محیط زیست، سازمان جهاد دانشگاهی گیلان، رشت، ایران (نویسنده مسئول)؛
2 استادیار پژوهشکده محیط زیست، سازمان جهاد دانشگاهی گیلان، رشت، ایران؛
3 کارشناس پژوهشی، پژوهشکده محیط زیست، سازمان جهاد دانشگاهی گیلان، رشت، ایران؛
4 استادیار پژوهشکده محیط زیست، سازمان جهاد دانشگاهی گیلان، رشت، ایران؛
5 استادیار پژوهشکده محیط زیست، سازمان جهاد دانشگاهی گیلان، رشت، ایران؛
doi
10.22034/mr.2022.5133.4932چکیده
تالابها به عنوان یکی از غنیترین اکوسیستمهای کره زمین، بیشترین تنوع زیستی را به خود اختصاص دادهاند. امروزه با گذر زمان و افزایش جمعیت انسانی، بهرهبرداری از منابع تالابها و سرزمینهای پیرامونی آن با شدت و حجم بالایی در حال انجام بوده که آثار جبرانناپذیری بر پیکره تالابها وارد کرده است؛ بهطوریکه از مجموع 1028 تالاب بینالمللی ثبت شده، 55 تالاب در لیست مونترو قرار گرفتهاند که حدود 5 درصد از مساحت کل تالابها را شامل میشود. در این میان ایران با 6 تالاب در معرض خطر جدی، در وضعیت ناپایداری قرار دارد. بر همین اساس بررسی علل ناپایداری تالابهای ایران مسئلهای است که هدف تحقیق حاضر را شکل داده و تلاش میکند تا به بررسی و مطالعه این علل در سطحی فراتر از آنچه تاکنون به آنها پرداخته شده، بپردازد. ازاینرو به کمک روش تحلیل لایهای علتها که یک روش مبتنیبر آینده پژوهشی است، در چهار سطح لیتانی، سیستمی، گفتمان و استعاره به مطالعه و بررسی علل ناپایداری تالابها در ایران پرداخته است. سطح جغرافیایی مورد مطالعه کل تالابهای ایران و جامعه آماری نیز کارشناسان و صاحبنظران حوزه محیط زیست و تالابها در دو سطح کارشناسان اجرایی و پژوهشگران هستند. نتایج تحقیق نشان داد که ریشه ناپایداری تالابهای ایران را باید در سطحی فراتر از لایههای اولیه و قابل لمس جستجو کرد. به این معنا که آنچه سبب به هم خوردن تعادل اکوسیستم تالابهای ایران شده است، صرفاً عوامل اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و زیستمحیطی – کالبدی نیست بلکه تحت تأثیر باور انسانگرایی یا اومانیسم یعنی مرکزیت بخشیدن به انسان در طبیعت و شکلگیری گفتمان یا نگاه کالاوارگی، ابزاری و اقتصادی به تالابهاست.
