فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئله الزام شهروندان به رعایت موازین شرعی در حکمرانی اسلامی، از موضوعات چالش‌برانگیز در فقه امامیه است که ریشه در تنوع دیدگاه‌های فقها و تحولات اجتماعی معاصر دارد. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-استنباطی و بر پایه منابع اصیل فقهی مانند: قرآن، روایات معصومین(ع)، و آرای فقهایی همچون شیخ طوسی، علامه حلی، امام خمینی و شهید صدر، به بررسی مبانی مشروعیت یا عدم مشروعیت الزام حکومتی، قلمرو آن (حق‌الله، حق‌الناس و حقوق مشترک)، شرایط تحقق و ابزارهای اجرای آن می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که موافقان الزام، آن را بخشی از اختیارات ولایت فقیه و ضروری برای حفظ نظم دینی و اجتماعی می‌دانند؛ در حالی که مخالفان بر نفی اجبار در حوزه خصوصی، تأکید بر آزادی فردی و قواعدی مانند نفی سلطنت استناد می‌کنند. این پژوهش پیشنهاد می‌کند تعادلی میان حفظ شریعت و رعایت حقوق شهروندان برقرار شود تا تنش‌های اجتماعی کاهش یابد و حکمرانی اسلامی کارآمدتر گردد. این مطالعه نه‌تنها خلأهای نظری موجود را پر می‌کند، بلکه راهکارهای عملی برای سیاست‌گذاران ارائه می‌دهد.