فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهر به‌مثابۀ یکی از مهم‌ترین دستاوردهای تمدنی بشر، بازتابی از بنیان‌های فکری، ارزشی و فرهنگی جامعه است و در ساختار آن می‌توان تجلی باورها، ارزش‌های جمعی و الگوهای ارتباطی میان افراد را بازشناخت. قرآن‌کریم نیز به‌عنوان منبع بنیادین اندیشۀ اسلامی، واجد آموزه‌هایی ناظر بر ابعاد دینی، اجتماعی و مدنی حیات انسان است که می‌تواند مبنایی برای تبیین مؤلفه‌های فرهنگی شهر قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل و ارزشیابی ابعاد فرهنگی رویکرد اسلامی به شهر از منظر قرآن‌کریم و بررسی آن در کلان‌شهر تبریز انجام شده است. روش‌تحقیق، توصیفی–تحلیلی و پیمایشی است. بدین‌منظور، ابتدا براساس مطالعات اسنادی و مبانی‌نظری، ۱۲ شاخص و ۳۶ ریزشاخص استخراج و برمبنای آن‌ها پرسش‌نامۀ پژوهش تدوین شد. سپس داده‌ها به‌صورت میدانی از متخصصان شهری و متخصصان حوزوی و قرآنی گردآوری و با استفاده از روش مجموع سادۀ وزنی (SAW) ارزیابی و اولویت‌بندی شدند. یافته‌ها نشان داد که میان اهمیت کلی شاخص‌های معنوی و ظاهری تفاوت چشمگیری وجود ندارد. بااین‌حال، متخصصان شهری بیشترین امتیاز را به شاخص‌های ظاهری اختصاص دادند، درحالی‌که متخصصان حوزوی و قرآنی شاخص‌های معنوی را در اولویت قرار دادند. نتایج بیانگر آن است که ابعاد فرهنگی رویکرد اسلامی به شهر، حاصل پیوند میان ارزش‌های معنوی و نمودهای عینی و کالبدی است. درنتیجه، تحقق شهر مبتنی‌بر آموزه‌های قرآنی مستلزم توجۀ هم‌زمان و متوازن به این دو ساحت در شکل‌گیری هویت فرهنگی و سازمان فضایی محیط شهری است.