فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در بخش گنجینه نسخه‌های خطی کتابخانه آستان قدس رضوی، بخشی از ممتازترین نسخ خطی به قرآن‌ها اختصاص دارد که جلد این مصحف شریف در تنوع و کیفیت‌های متفاوت و بیانگر تحولات بزرگ و منحصر به فردی در هنر کتاب‌آرایی ایران است. از جلدهایی که قابلیت بررسی و اهمیت ویژه‌ای دارد، جلد روغنی است که در نوع نقوش گل و بوته، بسیار ظریف و زیباست و در تولید آن سهم نقاش از صحاف، به مراتب بیشتر بوده و به نوعی، اثر هنری متمایز از کل اثر محسوب می‌شود. این‌گونه جلد در صحافی سنتی قرآن کریم از میانه قرن نهم و دهم ه.ق(15 و 16م.) که اوج ترقی صنعت تزئین نسخ خطی است و در اواخر دوره تیموریان، پا به عرصه وجود نهاد. پرسش این است: لایه‌های معنایی و کیفیت نمادها و نقوش گل و بوته به‌کار رفته در تزئینات جلدهای روغنی نسخ خطی تاریخ‌دار قرآن در دوره صفویه و قاجاریه موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی، حاوی چه مضامینی است؟ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر آرای نشانه‌شناسی پیرس است و جمع‌آوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای- اسنادی صورت گرفته است. جامعه بررسی، شامل چهار جلد روغنی متعلق به نسخ خطی قرآن است که دارای نقوش گل و بوته و تاریخ قطعی منتسب به ادوار صفویه و قاجاریه موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی است. نتایج نشان می‌دهد براساس نظریه نشانه‌شناسی پیرس آرایه‌های تصویری جلدهای منتخب از نظر نوع نشانه‌ها ساختاری ترکیبی دارند و در مجموعه آنها حضور هر سه نوع نشانه شمایلی، نمایه‌ای و نمادین قابل شناسایی است.