تبیین پدیدۀ سبزشویی و افشای انتخابی در گزارشگری اجتماعی-زیست‌محیطی ایران: رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد

نویسندگان
doi
https://doi.org/10.82338/aukh.2026.1241268
چکیده

هدف این پژوهش، تبیین پدیدۀ سبزشویی و شناسایی مؤلفه‌های افشای انتخابی در گزارشگری اجتماعی-زیست‌محیطی شرکت‌های ایرانی است که با استفاده از رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد در چارچوب مطالعات کیفی سامان یافته است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ نفر از خبرگان و فعالان حوزۀ حسابداری، مالی و محیط‌زیست در بازۀ زمانی ۱۴۰3-۱۴۰2خورشیدی گردآوری و با بهره‌گیری از روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که افشای انتخابی تحت‌تأثیر شبکه‌ای از عوامل علی شامل شرایط محیطی، نظارت‌های دولتی، آسیب‌های زیست‌محیطی، نهادهای عمومی، مشکلات عملکردی شرکت‌ها، عوامل کلان اقتصادی و ساختارهای حاکمیتی شکل می‌گیرد. همچنین نتایج حاکی از آن است که بسترهای شرکتی و فشارهای برون‌سازمانی به‌عنوان عوامل مداخله‌گر، نقش تعیین‌کننده‌ای در اتخاذ راهبردهای سبزشویی ایفاء می‌کنند. درنهایت، تدوین معیارهای دقیق برای گزارشگری شفاف به‌عنوان راهبردی کلیدی شناسایی شد که پیامد آن ارتقای شفافیت اجتماعی، ایجاد فضای رقابتی سالم و بهبود جذب سرمایه در بازار سرمایۀ ایران است. نوآوری این جستار در ارائۀ نخستین الگوی جامع بومی برای تحلیل رفتارهای نمایشی در گزارشگری زیست‌محیطی است که می‌تواند مبنای تغییرات سیاست‌گذاری در حوزۀ مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها قرار گیرد.