فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بازارهای سنتی ایران از مهم‌ترین ساختارهای اجتماعی-فضایی شهرهای تاریخی به‌شمار می‌آیند که افزون‌بر کارکرد اقتصادی، در شکل‌دهی به الگوهای حضور، حرکت، تعاملات اجتماعی و تداوم فرهنگی نقش داشته‌اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اجتماعی-فضایی بازار تاریخی تبریز برپایۀ مؤلفه‌های نحو فضا و ساختار فضایی انجام شده و می‌کوشد رابطۀ میان پیکره‌بندی فضا، سازمان ساختاری و الگوهای سازمان‌یابی فضایی را تبیین کند. روش‌تحقیق، علّی-مقایسه‌ای است. در مرحلۀ نخست، با استفاده از روش دلفی و برپایۀ نظر متخصصان، بخشی از بازار تبریز به‌عنوان محدودۀ مطالعه انتخاب شد. سپس محدودۀ منتخب با بهره‌گیری از نرم‌افزار DepthmapX 5.0 تحلیل و شاخص‌های اصلی نحو فضا شامل ارتباط، عمق، هم‌پیوندی و انتخاب استخراج گردید. داده‌های حاصل با نرم‌افزار OriginPro 2022 تحلیل و برای مدل‌سازی و تطبیق نتایج از نرم‌افزار Grapher 16 استفاده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تقویت سازمان ساختاری فضا با افزایش شاخص‌های عمق، هم‌پیوندی و انتخاب همراه است، درحالی‌که شاخص ارتباط کاهش می‌یابد. نتایج بیانگر آن است که میان ساختار فضایی و منطق پیکره‌بندی بازار رابطۀ معناداری برقرار است و سازمان فضایی بازار صرفاً واجد ویژگی‌های شکلی نیست، بلکه در هدایت حرکت، سامان‌دهی جریان‌های فضایی، تقویت تعاملات اجتماعی و تداوم حیات اجتماعی-فرهنگی بازار نقش اساسی ایفاء می‌کند.