سناریونگاری به‌مثابه روشی برای آزمایشگاه سیاستی (مطالعه موردی: ساختار نهادی سیاست علم و فناوری در ایران)

نویسندگان

1 استادیار، بخش حکمرانی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

doi
10.22034/jipas.2024.380120.1538
چکیده

هدف این پژوهش، توسعه سناریونگاری به‌عنوان روشی برای آزمایشگاه سیاستی است. به‌این منظور ساختار نهادی سیاست علم و فناوری در ایران به‌عنوان مورد مطالعه، انتخاب و با 20 نفر از خبرگان و مطلعین سیاست علم‌وفناوری در ایران، مصاحبۀ عمیق و نیمه‌ساختاریافته انجام شد. همچنین برای سناریونگاری از روش هشت مرحله‌ای شوارتز استفاده شد. بر این اساس، دو عدم قطعیت کلیدی، 1- ساختار (باز/ بسته) و 2- قواعد رفتار (مشارکت همکارانه و مجادله منازعانه) و چهار سناریوی، 1- شبکه سیاستی مشارکتی، 2- نظام دولتی، 3- رویکرد رفع تکلیفی و 4- ساختار جزیره‌ای، شناسایی شد. همچنین پیامدهای هر سناریو، احصا و سناریوی مطلوب (سناریوی شبکه سیاستی مشارکتی) انتخاب شد. به‌این ترتیب، نشان داده شد که سناریونگاری به‌عنوان یک روش متداول در مطالعات آینده‌پژوهی می‌تواند با شناسایی پیامدهای یک سیاست، به‌مثابه روشی برای آزمایشگاه سیاستی نیز مورد استفاده قرار  گیرد. این ادعا از طریق بررسی یک مورد واقعی (ساختار نهادی سیاست علم‌وفناوری در ایران) به آزمایش گذاشته شد. به‌این ترتیب، مفهوم آزمایشگاه سیاستی به‌لحاظ روش‌شناسی، توسعه پیدا کرد. بر این مبنا، توصیه می‌شود که سیاست‌گذاران علم و فناوری پیش از اجرای هر سیاست در گستره جامعه و آزمون و خطای آن در عرصه عمومی، به ارزیابی پیامدهای آن در آزمایشگاه سیاستی، به روش‌های مختلف ازجمله روش سناریونگاری بپردازند.