فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظامی‌گنجوی یکی از بزرگترین شاعران سدۀ ششم هجری است که با بهره‌گیری از شیوه‌ها و ابزار گوناگون ادبی، توانسته است زبانی تاثیرگذار و آراسته در مثنوی‌های خویش در اختیار مخاطبان قرار دهد. تصویرسازی‌های شگرف و تازۀ وی؛ بویژه در منظومۀ خسرو و شیرین، بدان رنگی ماندگار داده است. در این مقاله به منظور شناخت دقیق‌تر و دستیابی به مهمترین شگردهای وی در آراستگی این منظومه و بررسی ژرف‌تر جنبه‌های سبک‌ شناسانۀ نظامی در خسرو و شیرین، منحصرا به بررسی «نام تصویر»‌های به کار رفته در این منظومه می‌پردازیم. نام‌تصویر، تصویری است که شاعر یا نویسندۀ ادبی بیشتر با بهره‌گیری از قدرت تخیل خود، برای نامیدن عناصر گوناگون به کار رفته در آفریدۀ ادبی خویش از آن بهره می‌برد. به بیانی دیگری نامی تازه است که شاعر به عناصر پیرامون خویش می دهد و نقطه مقابل نام‌های حقیقی‌ای است که در زبان خودکار یا مکانیکی به کار می‌رود. از یافته‌های این پژوهش برمی‌آید که براستی نظامی‌گنجوی یکی از توانمندترین استادان حوزۀ نامگذارهای مجازی است و در آثار او؛ به ویژه در منظومة خسرو و شیرین با شمار فراوان و انبوهی از این آفریده‌های وی روبرو می شویم؛ بگونه‌ای که می‌توان این توانمندی را در شمار مهمترین ویژگی‌های سبکی این اثر دانست و با استخراج همۀ نام‌تصویرهای این مجموعه، فرهنگ نام‌تصویر‌های وی را فراهم آورد تا نمایش داده شود که فرضا نظامی در خسرو و شیرین چند نام‌تصویر برای روز یا شب یا معشوق پدید آورده است و چه میزان از آن‌ها، از حوزۀ تخیل ایشان برخاسته و جنبۀ بداعت و نوآوری دارد. شایان یاد است که به سبب حجم زیاد یافته‌ها و تنگنای فضای مقاله، در این جستار فقط توانسته‌ایم نام‌تصویرهایی را که در موضوع‌ «شیرین» پدید آمده، ارایه دهیم و تا حدودی از دیدگاه زیبایی شناسی تحلیل کنیم. این تحقیق به روش سندپژوهی و توصیف محتوا و با استفاده از ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای انجام شده است. از شواهدی که به عنوان نمونه مورد تحلیل قرار گرفته، چنین بر می‌آید که نام‌تصویر مهمترین ابزار خلق تصاویر شاعرانه در دست نظامی‌گنجوی است و نقش و سهم بسیاری در آراستن و ادبیت بخشیدن به زبان وی و گسترش حوزۀ واژگانی زبان پارسی داشته است؛ به­گونه­ای که بیشترین حجم تنۀ زبان وی را همین نام‌تصویرها با ساختمان‌های گوناگون تشکیل می‌دهند و از کلمات و اصطلاحات خودکار و زبانی، در کمترین میزان ممکن استفاده شده است.