تأثیر همکاریهای راهبردی ایران و چین بر موقعیت منطقهای آمریکا در غرب آسیا
نویسندگان
1 استادیار گروه روابط بینالملل دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی واحد تبریز دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
3 نویسنده مسئول: دانشجوی دکتری روابط بینالملل، دانشکده حقوق الهیات و علوم سیاسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
doi
چکیده
زمینه و هدف: خاورمیانه همیشه محل منازعه قدرتهای جهانی بعد از جنگ جهانی اول و دوم با استفاده از نظریه برنارد لوییس و هانتینگتون بوده است و طرح خاورمیانه جدید حاصل همین منازعه سیاسی غرب بوده است. ایران در قلب خاورمیانه بهعنوان کشوری مذهبی همراه با تنوع قومی، موردتوجه نظام آمریکا از وقوع انقلاب اسلامی بوده است، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از برنامههای دفاعی- سیاسی آمریکا، تقابل با ایران به دلیل قطع وابستگی و تلاش برای استقلال در توسعه (نظامی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی) بوده است. ازجمله نفوذ فرهنگی ایران بهخاطر فرهنگ مذهبی و مبارزه با استثمار نوین و دفاع از حقوق انسانی جوامع مظلوم، ایران را به دغدغه مهم نظام سیاسی آمریکا تبدیل کرده است. بر این اساس هدف اصلی پژوهش مطالعه تأثیر همکاریهای راهبردی ایران و چین بر موقعیت منطقهای آمریکا در غرب آسیا است. روش: روش پژوهش از نوع اسنادی- تاریخی است که با استفاده از منابع دستاول تاریخی، مقالات و کتب به پرسش اصلی پاسخ میدهد. یافتهها: نتایج نشان میدهد که آمریکا از حربههای مختلف تحریم، صدور قطعنامه، ترور دانشمندان و تطمیع کشورهای منطقه برای قطع رابطه با ایران و تحریک آنها، جهت انزوای اجتماعی- سیاسی ایران بهره برده است، در این میان ایران از استراتژی جایگزین برای خنثیسازی تلاش چندجانبه آمریکا و ناکامی آن برای نفوذ و سلطه بر منطقه استفاده کرده است. به تعبیری در خاورمیانه، تبدیل به نیروی مهارکننده قدرت نظامی آمریکا و برنامههای سیاسی آن شده است. میدان ایرانی به معنای چگونگی انجام یک استراتژی در برابر بازی سیاسی آمریکا، برگرفته از آیین انقلاب اسلامی و قانون اساسی آن است. افزایش قدرت نظامی، اقتصاد مقاومتی، نرمش قهرمانانه (اقتدار سیاسی)، جهاد فرهنگی (نفوذ رسانهای در برابر غرب) و اجتماعی (تقویت سرمایه اجتماعی بینالمللی و منطقهای) از سیاستگذاری میدان ایران در برابر آمریکاست. چین بهعنوان یک بازیگر مهم این میدان در عصر جدید است. ایران نیز بهعنوان بازیگر مهم منطقه خاورمیانه، بازیهای چندجانبه خود را متناسب با رفتار آمریکا بازتعریف هوشمندانه میکند. قرارداد 25 ساله با چین، در کنار تعامل عزتمند و اقتدارآمیز ایران، رفتاری برای به حاشیه راندن قدرت سلطه آمریکا و کاهش فشارهای فراجهانی آن است. این بحرانی بزرگ برای نظم نوین آمریکایی است که بانظم سیال و نوین منطقهای و فرامنطقه مواجه شده و در آینده جایگاه، قدرت و دپیلماسی آن را با چالش جدی مواجه خواهد کرد.
