تحلیل نهادی استقرار نظام مالیات بر مجموع درآمد اشخاص حقیقی در ایران (با استفاده از چارچوب توسعه و تحلیل نهادی)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم اقتصادی، دانشگاه امام صادق (ع) (نویسنده مسئول)؛
2 دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع)؛
doi
10.22034/mr.2021.4548.4451چکیده
استقرار نظام مالیات (یکپارچه) بر مجموع درآمد از مهمترین اقداماتی است که میتواند نقش محوری در تحول مالیاتی کشور ایفا کند. این نظام مالیاتی با اینکه در برخی قوانین پیش از انقلاب اسلامی و قانون مالیاتهای مستقیم مصوب 1366 وجود داشته ولی هیچگاه در ایران اجرا نشده است. مسئله تحقیق حاضر این است که در فرایند استقرار نظام مالیات بر مجموع درآمد خصوصیات بازیگران، الگوی تعاملات آنها، میزان اطلاعات و دسترسی و عوامل نهادی و برونزای حاکم بر تصمیمگیری در این باره چیست؟ ازاینرو چارچوب توسعه و تحلیل نهادی و نظریه انتخاب عمومی در پژوهش حاضر مورد استفاده قرار گرفت. همچنین مصاحبه نیمهساختاریافته با جمعی از صاحبنظران حوزه مالیاتستانی انجام و برای تحلیل نتایج آن از روش تحلیل مضمون استفاده شد. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که بازیگران کمدرآمد و پردرآمد از حیث تقارن اطلاعات، تکثر، میزان دسترسی به مراکز تصمیمگیری شرایط برابری ندارند. همچنین بازیگران پردرآمد که از وضع مالیات بر مجموع درآمد متضرر میشوند به روشهای مختلف در لایه سیاستی کنش دارند ولی بازیگران کمدرآمد در لایه سیاستی حضوری ندارند. پیشبینی مقاله این است که در شرایط عادی نظام مالیاتی تصویب و اجرا نمیشود؛ مگر اینکه عوامل برونزا همچون فشار تحریمها، مطالبه فعالان اجتماعی و روحیه تحولگرایی در مجلس و دولت شرایط استقرار این نظام مالیاتی را فراهم کند.
