مدل هیدروتایم: معرفی و کاربرد آن در تحقیقات بذر
نویسندگان
doi
10.22077/escs.2014.154چکیده
جوانهزنی اولین و مهمترین مرحله نموی در گیاه است که تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و محیطی قرار میگیرد. مدل هیدروتایم رابطه درصد و سرعت جوانهزنی با پتانسیل آب را توصیف میکند. این مدل سرعت پیشروی جوانهزنی ( θ H )، یکنواختی جوانهزنی ( σ ψb ) و میزان مقاومت به شرایط تنش خشکی ( ψ b(50) ) را کمّی میسازد. این شاخصها در تعیین قدرت تودهها یا ارقام بذور، بررسی کمون در بذور و بررسی اثر تیمارهای بهبود دهنده قدرت بذور (مانند تیمار پرایمینگ، اثر هورمونهای آبسزیک و یا جیبرلیک اسید) کاربرد دارند. مدل هیدروتایم بین محققان ایرانی به خوبی شناخته شده نیست. این مطالعه با هدف معرفی و کاربرد مدل هیدروتایم در تجزیه دادههای جوانهزنی صورت گرفت. برای این کار از دادههای جوانهزنی سه گیاه شاهافسر ( Melilotus officinalis )، چاودار ( Secale cereale ) و گندم ( Triticum aestivum ) در واکنش به تنش خشکی استفاده شد. ضریب θ H سرعت ذاتی جوانهزنی را، که بین گونهها و یا مراحل مختلف فیزیولوژیکی متفاوت است، کمّی میکند. شاخص ψ b(50) میانگین مقاومت به شرایط تحت تنش در جمعیت را نشان میدهد. در جمعیتی که مقدار ψ b(50) بیشتر (مثبتتر) باشد در آن جمعیت نسبت به جمعیتی که دارای ψ b(50) کمتر (منفیتر) باشد، جوانهزنی در پتانسیلهای بیشتر (تنش کمتر) متوقف میشود و در یک جمعیت بذری مقدار کمتر و بیشتر این شاخص به ترتیب با القا و خارج شدن از کمون در ارتباط است. ضریب σ ψb تخمین کمّی از یکنواختی جوانهزنی در جمعیت بذری است. بطوریکه مقدار بیشتر σ ψb بیانگر پراکندگی بیشتری بین اولین و آخرین بذر جوانهزده اس ت.