تحلیل گفتمان دولت‌های سازندگی تا اعتدال: واکاوی نظری خلأ گفتمان حکمرانی در دولت‌های جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

1 استادیار، گروه خط‌مشی‌گذاری و اداره امور عمومی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد مدیریت سازمان‌های دولتی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/jipas.2023.325392.1339
چکیده

این پژوهش درصدد است با ایجاد درک جدیدی از حکمرانی در معنای اصیل آن‌ گفتمان دولت‌های سازندگی تا اعتدال را تحلیل کرده‌ و خلأ الگوی حکمرانی مطلوب را به‌مثابه گفتمانی برآمده از حکومت در جمهوری اسلامی ایران واکاوی کند. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلا و موف، زمینه‌ها و ابعاد گفتمان حکمرانی ناظر بر منطق عمل دولت‌های جمهوری اسلامی ایران بررسی شده است‌ تا فهمی نو از آرایش نیروهای مؤثر در شکل‌دهی عرصه عمومی حاصل شود. در دوره‌های مختلف پس از انقلاب اسلامی، عناوین گفتمانی گوناگونی شامل سازندگی، اصلاحات، عدالت‌محوری و اعتدال‌گرایی بر عرصه عمومی و همچنین عمل دولت‌ها تأثیر گذاشته‌اند ولی هر‌یک با انتخاب عناصر ناهمگون گفتمانی در برقراری حکمرانی متناسب و مطلوب ناکام بوده‌اند. به‌عنوان دستاورد اصلی پژوهش می‌توان به دو گزاره اشاره کرد: نخست: گفتمان حکمرانی در ایران در عین‌ حال که دارای خلأ در ایده و بافت خود است؛ متناسب با دولت‌ها به‌عنوان کانون اصلی گفتمان‌زایی تشدید شده است و گفتمان‌های دولت‌های پس از جنگ، هر‌یک با به‌کارگیری اصول حکمرانی ناهمگون و نا‌متناسب با سیاست‌های کلی جمهوری اسلامی ایران فاصله داشته‌اند. دوم: خلأ گفتمانی بیش از هر چیز به‌علت عدم گذار از وضعیت حکومت به حکمرانی بوده است. نداشتن الگوی مطلوب حکمرانی و وام‌گیری از عناصر غیر بومی گفتمانی در گفتمان‌های دولت‌های پس از جنگ تحمیلی بارز است.