فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

باتوجه‌به دگرگونی‌های آگاهانه و خودخواسته و دگرسانی‌های ناآگاهانه و ناخواسته‌ای که در گذر زمان در نسخه‌های خطی رخ داده است، اغلب هرچقدر تاریخ کتابت یک نسخه به روزگار مؤلف نزدیک‌تر باشد، از اعتبار بیشتری برخوردار است؛ بنابراین، اگر تصحیح متون براساس نسخه‌های عصر مؤلف یا نزدیک به عهد او صورت پذیرد، نتایج استوارتر و درست‌تری به‌دنبال خواهد داشت تاجایی‌که اساساً تصحیح متن زمانی ازنظر روش‌شناختی علمی خواهد بود که مصحح از رهگذر نسخه‌شناسی تاریخی به کهن‌ترین نسخه‌های اثر دست یافته باشد. در این راستا، روشن است که پیش از تصحیح علمی مجموعۀ آثار جلال‌الدین دوانی، دستیابی به قدیم‌ترین دست‌نویس‌های برجای‌مانده از تألیفات او، مسئله‌ای ضروری است. براین‌اساس، هدف پژوهش حاضر، نسخه‌شناسی تاریخی آثار فارسی دوانی است تا از رهگذر آن، نسخه‌های اقدم هر اثر وی شناسایی شود. در فرایند پژوهش، با بررسی فهرست بیش از هزار کتابخانه به چهارده زبان‌ مختلف در دست‌کم چهل کشور گوناگون، حداقل هفت هزار نسخۀ خطی از آثار فارسی و عربی دوانی از قرن نهم تا پایان قرن چهاردهم هجری قمری ردیابی شده است. در این جستار، با روش مطالعۀ تطبیقیِ فهرست‌ها و نسخه‌های اخیر، مشخصات قدیم‌ترین دست‌نویس‌های برجای‌مانده از آثار فارسی دوانی، ازجمله برخی از نسخه‌های دوران حیات وی روشن شده است که در تصحیح علمی آثار او راهگشا هستند. درمجموع، از رهگذر نسخه‌شناسی تاریخی انجام‌گرفته، ضمن دستیابی به ۱۱۵۴ نسخۀ خطی فارسی دوانی، نسخۀ اقدم ۲۳ اثر فارسی وی معرفی شده است.