تحلیل آداب سخن در تذکرةالاولیای عطار باتکیهبر نظریۀ ادب زبانی «براون و لوینسون»
نویسندگان
1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی- دبیر آموزش و پرورش تهران
2 استادیار علمی گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
doi
10.22108/jpll.2025.146396.1949چکیده
متون تعلیمی عرفانی جایگاه مهمی در پهنۀ گستردة ادبیات فارسی دارد و تذکرةالاولیای عطار از برجستهترین نمونههای آن است. این اثر اگرچه در ظاهر شامل شرححال برزگان عرفان است، اما در اثنای شرححال این بزرگان، نکات آموزشی بسیاری ازجمله آداب سخن را به مریدان منتقل میکند. ادب زبانی از مباحث اصلی زبانشناسی امروز است که نظریهپردازانی همچون براون و لوینسون برای تحلیل آن پنج راهبرد را معرفی کردهاند؛ گوینده باتوجهبه مقام و شأن اجتماعی خود و مخاطب، از این راهبردها برای بیان مقاصدش بهره میبرد. پژوهش حاضر در پی آن است که دریابد ادب زبانی در تذکرةالاولیای عطار به عنوان ابزاری تأثیرگذار بر مخاطب، بر اساس کدام راهبردهای ادب زبانی ساخته شده است؟ نتایج نشان میدهد که عطار در تذکرةالاولیا برای تعلیم آداب سخن از چهار راهبرد پوشش مستقیم، ادب منفی، راهبرد غیرمستقیم و خودداری از اقدام استفاده کرده و راهبرد ادب مثبت را به کار نبرده است.
