شیوة ترجمانی عطار از منابع متقدم (بررسی موردی: شبلی)

نویسندگان

1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

doi
10.22108/jpll.2025.144045.1887
چکیده

بنابر گفتة عطار در مقدمة تذکرة‌‌الاولیا مبنی‌بر اقتباس روایات آن از آثار متقدم، هدف پژوهش حاضر بررسی نحوة مواجهة وی در نقل این روایات و رویکرد اتخاذی او در جایگاه نقال و مترجم است. باتوجه‌به گستردگی عارفان در این اثر، حیطة پژوهش به روایات شبلی دلف بن جحدر محدود شده است. محور‌های روایات شبلی در تذکرة‌‌الاولیا  و حلیة‌الاولیا و طبقات‌الأصفیاء با رویکردی تطبیقی و روش کتابخانه‌ای بررسی شده است. در این فرایند، با تفسیر و تحلیل عبارات کلیدی، محور‌های داستانی و نحوة بازنمایی صحنه‌‌ها، چگونگی انتقال مفاهیم عرفانی مد نظر عطار روشن است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که عطار در جایگاه مترجم و نویسنده، موضع یکسانی نداشته و نقشی دوگانه ایفا کرده است. او در نقل روایات شبلی هم به نقل دقیق از منبع وفادار بوده و هم در اقتباس روایات با استفاده از عناصری همچون تأویل، حذف و تفسیر، به بازآفرینی و اعمال سبک شخصی خود پرداخته است. این بازآفرینی با هدف ساده‌سازی، حذف زوائد و انتقال بهتر پیام عرفانی برای مخاطب فارسی‌زبان صورت گرفته است که نشان‌دهندة تعامل میان تعهد به اصالت متن و توجه به نیازهای فرهنگی مخاطب است.