فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شمس‌الدین محمد بن حسن ساوجی ازجمله مشایخ کمتر شناخته‌شدة تصوف ایرانی در دوران پس از حمله مغول (سدۀ هفتم هجری) است که باوجود اشارات پراکندة منابع تاریخی و تذکره‌های صوفیه به جایگاه معنوی و نفوذ اجتماعی او، تاکنون به‌طور مستقل موضوع پژوهش علمی قرار نگرفته است. شواهد تاریخی و نسخه‌شناختی موجود از جایگاهی نسبتاً برجسته برای او در میان اولیای قرن هفتم و هشتم هجری حکایت دارد. استخراج اطلاعاتی ‌دربارة او، از منابعی همچون تجارب السلفِ هندوشاه، چهل مجلسِ علاء‌الدوله سمنانی، تاریخ الاسلامِ شمس‌الدین الذهبی، نفحات الانسِ عبدالرحمن جامی به‌ضمیمۀ حواشی و گزارش‌هایی که برخی از کاتبان نسخه‌های خطی داده‌اند (همچون روایت علی بن حسام‌الدین مشهور به متقی الهندی، صاحب کنزالعمال درهامش  نسخۀ بحرالحقائق و هامشِ نسخۀ بحرالحقائق به شمارۀ  615) تا حدّی پرده از چهرۀ این عارف کم‌شناخته برمی‌دارد. این پژوهش به این نتیجه دست یافته است که ‌شمس‌الدین ساوجی، به احتمال بسیار، نسخۀ تفصیلی تفسیر بحرالحقائقِ استادش، نجم‌الدین رازی را در شوشتر به اختصار درآورده وآنچه امروزه از این تفسیر شهرت یافته، محصولِ تلخیص و پیرایشِ متن به همّت اوست. این مقاله، با اتکا بر داده‌های نسخه‌شناسی و منابع تاریخی، به بازخوانی و تحلیل نقش ساوجی در بستر تاریخ تصوف در جنوب ایران می‌پردازد و از این رهگذر، بر ضرورت بازشناسی چهره‌های حاشیه‌نشین در مطالعات عرفانی تأکید می‌ورزد.