فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شعر قلندری یکی از شاخه‏های مهم ادبیات عرفانی است که بن‏مایه‏های آن با شعر سنایی به شعر عرفانی راه یافته است. پس از سنایی، عطار و عراقی با قلندر خواندن خود، اصول قلندری را در شعر خویش بیان کرده‏اند. مغربی، شاعر عارف سد‌ه‌های هشتم و اوایل نهم هجری نیز با بزرگداشت نام این سه شاعر عارف در دیوان اشعارش، بر تأثیرپذیری خود از آنان، به‌ویژه عراقی، صحه می‏گذارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی سیمای قلندر در شعر این چهار شاعر، با روش توصیفی ـ ‌تحلیلی و پژوهش متنی انجام شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که قلندر و آیین قلندری در نگاه این شاعران، گاه چشم‏اندازی مشابه و گاه سیمایی متفاوت دارد. یافته‏ها نشان می‏دهد که قلندریات در نگاه سنایی و عطار از یک‌سو، و عراقی و مغربی ازسوی‌دیگر، در اصولی همچون «توبه‌شکنی سریع و مکرر» و «گریز از مظاهر صلاح به فساد» مشترک است و در مؤلفه‏‏هایی نظیر «منفور یا مقبول‌دیدن چهرة قلندری»، «طول مسیر میان مسجد و میخانه» (به‌منزلة پایگاه صلاح و فساد) و... با هم تفاوت دارد.