فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محمود فاریابی در اواخر قرن ششم هجری کتاب دایرة‌المعارف‌گونة خود را با عنوان خالصة‌الحقایق تألیف کرد. او در این اثر موضوعات متعددی را در دانش‌های گوناگون به تصویر می‌کشد و به تبیین دیدگاه‌های دیگران دربارة موضوع مورد بحث می‌پردازد. در این پژوهش تلاش شده است تا افکار نویسنده دربارة برجسته‌ترین «مقامات طریقت» (توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، توکل و رضا) شناخته آید. پرسش‌های پژوهش به تحلیل دیدگاه نویسنده مبنی‌بر چیستی مفاهیم «مقامات طریقت» تمرکز می‌کند و رویکرد شناخت‌شناسی مؤلف را دربارة موضوع حاضر از نظر می‌گذراند. این کار ضمن معرفی خالصة‌الحقایق در مضمونی ویژه، سبب آشنایی با رویکرد نویسنده و تعیین گفتمان غالب در تألیف کتاب می‌شود و شناخت دقیق‌تری نسبت به زمینة مسلط آن فراهم می‌آورد. روش پژوهش بر مبنای رویکرد معرفت‌شناختی است. «مقامات طریقت» از منظر دقت‌های ویژة نویسنده و باتوجه‌به برخی از آثار منثور فارسی بررسی شد. نتایج نشان داد که هرچند فاریابی در بخش‌های سه‌گانة هر فصل از ابواب کتاب، نوعی هم‌ترازی را در نقل سخنان متشرعه و صوفیه پدید می‌آورد، اما درنهایت از میان مشرب‌های اخلاقی، کلامی، شرعی و عرفانی در مسیر گفتمان غالب می‌رود و تفسیر عرفانی از موضوعات مذکور را بر رویکردهای تشریحی دیگر مرجح می‌داند و تلاش‌های وی در تعیین دقیق‌ترین تعاریف «مقامات طریقت» از نظرگاه عارفان، بر همین معنی دلالت می‌کند.