آتشِ خاموش‌نشدنی: واکاوی حسرت در عرفان و مواجهه هوش مصنوعی مولد با آن

نویسندگان

1 استادیار گروه آموزش زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.22108/jpll.2025.145563.1930
چکیده

باتوجه‌به توانمندی هوش مصنوعی مولد در تحلیل داده‌ها، سنجش رویارویی این ابزار با مفاهیم پیچیدة متون عرفانی، می‌تواند در شناخت و شیوة بهره‌مندی از آن یاریگر باشد. هدف اصلی این نوشتار آن است که با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و بهره‌گیری از یکی از برنامه‌های کاربردی مبتنی‌بر هوش مصنوعی، یعنی «چت جی‌پی‌تی»، به بررسی یکی از مؤلفه‌ها و گزاره‌های عرفانی، یعنی حسرت، بپردازد. ازاین‌رو، با مقایسة آنچه این ابزار درخصوص حسرت عرفانی ارائه می‌‌دهد، با نتایج مطالعات کتابخانه‌ای و سندکاوی انجام‌‍شده در این زمینه، به واکاوی میزان توانمندی ابزار هوش مصنوعی «چت جی‌پی‌تی» در مواجهه با گزاره‌های عرفانی می‌پردازد و میزان تسلط آن در فهم نمادهای عرفانی را درک و ارزیابی می‌کند. نتایج حاصل از این پژوهش، نشان می‌دهد که ابزار هوشمند چت جی‌پی‌تی، درک دقیق و بسیار درستی از مفهوم حسرت، بر مبنای آموزه‌های عرفانی ارائه داده است. تسلّط هوش مصنوعی بر مبنای عرفانی و درک ابعاد مختلف مفهوم حسرت از‌نظر عارفان، حائز اهمیت است و می‌تواند در لایه‌های زیرین متن، واکاوی شود. این ابزار توانسته است براساس مؤلفه‌هایی که در قالب مفاهیم عرفانی حسرت، آتش اشتیاق، فنا، وصال و بقا به آن داده شد،  به ارزیابی بسیار دقیقی بپردازد. ازآنجاکه بهره‌گیری از این ابزار، روزبه‌روز گسترده‌تر می‌شود و با پیشرفت علم و فناوری، توانمندی آن نیز افزایش می‌یابد؛ ازاین‌رو، لزوم توجّه به بهره‌گیری از این امکانات در پردازش و ادراک متون عرفانی ضروری‌تر به نظر می‌رسد.