نقدی بر تصحیح «مقالات» شمس تبریزی و ضرورت تصحیح مجدد آن
نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
doi
10.22108/jpll.2023.136281.1742چکیده
بیان مسئله: شیوة بیان و روش تعلیمی مشایخ بزرگ عرفان که در محافل عرفانی غالباً بهصورت وعظ و تذکیر بود، تحت عنوان «مجلسگویی» یاد شده است. شمس تبریزی نیز در بیان تقریرات عرفانی خود به این سنت عرفانی توجه داشته و بیشتر تعالیم و مقولات مهم عرفانی را با این شیوه به مخاطبان و شاگردان خود انتقال داده است. نسخههای متعدد و متنوع بازمانده از تقریرات شمس تبریزی بهنوعی مانع از ارائة متنی منقّح و صحیح از مقالات شمس شده است؛ ازاینروی در تصحیح علمی ـ انتقادی این اثر که موحّد انجام داده است، کاستیهایی در متنِ مصَحَّح آن دیده میشود که گاهی موجب ابهامهایی در متن شده و فهم آن را برای خوانندگان مشکل کرده است. روش: در این نوشته ضمن نقد تصحیح یادشده، براساس نسخههای موجود در موزة قونیه بهشیوة تحلیلی و براساس اصول نسخهپژوهی به بررسی اهمیت و اعتبار نسخههای کهن مقالات پرداخته شده است و ضرورت تصحیح مجدد آن تبیین میشود. یافتهها و نتایج: از میان نسخههای کهن «مقالات» شمس، نسخة سوم موزة قونیه به شمارة 2155 بهدلیل قدمت و اعتبار تاریخی، جامعیّت و یکدستبودن متن و توالی منطقی سخنان شمس اهمیت خاصی دارد. عاریبودن نسبی این نسخه از الحاقات و تصحیف کاتبان نیز یکی دیگر از یافتههای این تحقیق است. با اساس قراردادن این نسخه میتوان تصحیحی مجدد و متنی یکدست از مقالات ارائه داد؛ دیگر نسخههای کهن نیز برای نسخهبدل برحسب ارجحیت و اولویتبندی آنها برای رفع نقایص و مشکلاتِ نسخة اساس استفاده میشود.
