فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بحر المحبة فی اسرار المودّة ازجمله تفسیرهای صوفیانه به زبان عربی است که در آن، سورۀ یوسف همراه با برخی نکته‌ها، اشارات،‌ سخنان و حکایت‌های عرفانی، در ساختار و نثری ساده،‌ ادبی و دلنشین تفسیر شده است. تاکنون به این اثر، با وجود اهمیت در تاریخ تفسیرهای عرفانی سورة یوسف، چنانکه باید توجه نشده است؛‌ به‌گونه‌ای که تاکنون تصحیحی انتقادی از آن در دست نیست. همچنین تردیدهایی دربارة بحر المحبة وجود دارد که یکی از مهم‏ترین ‏آنها مربوط به مؤلف اثر است. بحر المحبة متأثر از برخی دست‏نوشته‏ها و‌ فهرست‌های نسخ خطی و دیدگاه برخی نویسندگان متأخر، به احمد غزالی و گاه برادر بزرگ‏ترش محمد منسوب است. نوشتار پیش رو، برای نخستین‌بار درپی بررسی دقیق این موضوع برای تأیید یا رد این نسبت شکل گرفته است. استفاده از دیدگاه‏های ‏پژوهشگران پیشین دربارة آثار برادران غزالی، تحلیل تطبیقیِ محتوای بحر المحبة با برجسته‏ترین ‏و متناسب‏ترین ‏آثار مسلّم برادران غزالی در تفسیر و نیز با بهره‏مندی از روابط بینامتنی میان اثر و ‏تفسیرهای مشهور سورة یوسف در سده‏های ‏متقدم ـ مانند انس‌ المریدین و روضة ‌المحبین، قصة یوسف و حدائق ‌الحقایق ـ نشان می‏دهد که این اثر احتمالاً از هیچ‌یک از دو برادر غزالی نیست. به نظر می‏رسد انتساب این اثر به هریک از این دو برادر به‌سبب شهرت و برجستگی غزالی‏ها در میان اهل علم و تصوف و اقبال عمومی به آنها باشد. این نوشتار به روش کتابخانه‏ای از میان روش‏های تحقیق کیفی و با شناخت و بررسی تطبیقی به نگارش درآمده است.