فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در سال‌های اخیر، جایگاه برنامه‌‌ها و طرح‌های توسعه‌ شهری در شکل‌گیری فضای شهر تهران به دلیل غلبه‌ روزافزون سوداگری بر این فرایند و در پی آن کاهش توان زیست عموم ساکنان تهران، بیش از پیش مورد پرسش قرار گرفته است. در این میان، تصور غالب آن است که علت شکست برنامه‌ها و طرح‌های توسعه‌ شهری، بیش از همه به دلیل نبود دانش مدیریت شهری بوده است. عمده‌ پژوهش‌های تاریخی در مورد شهر تهران نیز هماهنگ با این تصویر، تحولات شهر تهران را از زاویه‌ی برنامه‌ها و طرح‌های شهری مطالعه کرده‌اند. مقاله‌ حاضر با هدف فراهم کردن مبنایی دقیق برای برنامه‌ریزی، مدعی است که چنین تصوری از شهر و مدیریت شهری چندان با واقعیت‌های تاریخی هم‌خوان نیست و لازم است تاریخ شکل‌گیری تهران با دقتی بیشتر و با عطف به تنش‌های درون حکمرانی شهری و ملی، به رسمیت‌شناختن نیروی جمعیت مهاجر در حکم نیرویی مؤثر بر شکل‌گیری برنامه، و نیز بازاندیشی در تلقی رایج از شهر تهران در مقام تابع محض «سیاست‌های دولتی»، نگاشته شود. پژوهش تاریخی پیش‌رو با استفاده از روش تبارشناسی و مفهوم‌پردازی فضا که در حکم مجموعه‌ای از روابط میان نیروها و پدیده‌ها است، آغاز شکل‌گیری تهران کنونی را در بازه‌ زمانی سال‌های ۱۳۲۴ تا ۱۳۴۱ یافته و نشان می‌دهد که فضای تهران به معنای امروزی‌اش، در تلاقی سه نیروی برنامه‌ریزی، سوداگری و زیست روزمره پدید آمده است. بنابر یافته‌های پژوهش، دگرگونی ساختار برنامه‌ریزی و مدیریت شهری به صورت افقی، تعاملی و با دربرگرفتن تمامی نیروهای اصلی سازنده‌ فضای تهران، شرط خروج از بحران کنونی برنامه‌ریزی توسعه‌‌ شهری تهران است.