بررسی مالکیت محمولی در ترکی آذربایجانی: رویکردی نقشی-رده‌شناختی

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22099/jill.2025.53978.1438
چکیده

پژوهش حاضر به بررسی مالکیت محمولی در ترکی‌ آذربایجانی می‌پردازد. در این پژوهش پس از معرفی مفهوم مالکیت محمولی و شیوه‌های بازنمایی آن در زبان‌های مختلف، انواع ساخت مالکیت محمولی در ترکی آذربایجانی از میان متون مکتوب موجود، گفتار روزمرة گویشوران، جستجوهای اینترنتی،کتاب‌ها و مقاله‌های زبانشناسی و دستور زبان استخراج شده و بر اساس آراء‌ استسن (2009) با رویکردی نقشی-رده‌شناختی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در این پژوهش مشخص شد که مالکیت محمولی در ترکی ‌آذربایجانی دارای دو ردة مالکیت مبتدایی و مالکیت مکانی است و همچنین نوع دیگری از ساخت مالکیت محمولی وجود دارد که در قالب جملة اسنادی بیان می‌شود و ساخت اطلاعی آن متفاوت از دو ردة دیگر مالکیت محمولی است. ساخت مالکیت مبتدایی در ترکی ‌آذربایجانی علاوه بر گونة اصلی یک گونة غیرمعیار نیز دارد که در آن  پسوند ملکی به جای مملوک به محمول صفتی  var//  و/yox/  اضافه می‌شود. این نوع از ساخت مالکیت مبتدایی که در گونه‌های محاوره‌ای ترکی آذربایجانی رایج در ایران به کار برده می‌شود، تحت تاثیر ساخت مالکیت محمولی «داشتن» در زبان فارسی ایجاد شده است. رده‌های ساخت مالکیت محمولی مبتدایی و مکانی علاوه بر محمول‌ صفتی /var/ و /yox/ با محمول فعلی /-ol/ نیز به کار می‌روند. در مجموع ساخت مالکیت محمولی در ترکی آذربایجانی با توجه به شیوة رمزگذاری مالک و مملوک و نوع محمول دارای هفت نوع ساخت مختلف است که توزیع آنها در زیرشاخه‌های مالکیت از هم متفاوت است.