فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تقوا در ادبیات متعارف مطالعات دفاعی و سیاسی، مفهوم مهجوری است. از رنسانس به بعد، عنصر تقوا به‌طور کلی از حوزه سیاست، قدرت، امنیت و امور دفاعی کنار زده شد. اگرچه پس از نقدهای فراوان به گفتمان‌های سخت‌افزاری نظیر رئالیست‌ها به‌عنوان جریان اصلی حوزه قدرت و امنیت، در سه دهه اخیر شاهد ظهور گفتمان‌های نرم هستیم و در این راستا، مفهومی مانند هویت، جایگاه ویژه‌ای در حوزه قدرت و امنیت باز کرد؛ اما همچنان به مقوله‌های معنوی مانند اخلاق و تقوا، آن‌چنان که در گفتمان اسلامی ارزش راهبردی دارد، توجه نشده و تحقیقات در این زمینه هنوز از جایگاه برجسته‌ای برخوردار نیست. از این رو، مقاله حاضر به‌دنبال پاسخ این است که تقوا چگونه در استحکام و مقاوم‌سازی بُعد ایجابی امنیت ملی تأثیرگذار است؟ روش استدلال در این پژوهش، قیاسی و در چارچوب نظری سنت‌های الهی است و از روش تحلیل ثانویه به‌عنوان مکمل بهره گرفته است. یافته اجمالی پژوهش این است که تقوا به‌مثابه دال مرکزی معنویت و ایمان به مثابه سنت اجتماعی الهی تأثیرگذار بر عناصر سرمایه اجتماعی واحد سیاسی بوده و از این رهگذر با حل مسأله پاسخگویی (کارآمدی) و خواسته‌های شهروندان، بنیاد امنیت ایجابی را مستحکم می‌کند. عکس قضیه نیز صادق است؛ یعنی نتیجه محتوم زوال تقوا، زوال سرمایه اجتماعی است که در پی آن، بنیادهای بُعد ایجابی امنیت ملی فروخواهد ریخت.