روند شکلگیری و دگرگونی ساختار کالبدی-فضایی شوشتر در عصر ساسانی و دوره انتقال از ساسانی به اسلامی
نویسندگان
1
2
3
doi
چکیده
شوشتر با داشتن محوطههای بسیار از دوران پیش از تاریخ تا دوران اسلامی همواره یک حوزه جغرافیایی با غنای فرهنگی بالا محسوب میشده است. در این میان مطالعه بافت تاریخی شهر شوشتر در بازسازی فرایند زندگی اجتماعی ساکنان گذشته، شناسایی شاخصهای معماری دوران مختلف و بررسی روند توسعه شهر اهمیت ویژهای دارد. پژوهش حاضر1 در نبود امکان کاوشهای هدفمند باستانشناختی، بهشیوه توصیفی- تحلیلی با تکیه بر مستندات باستانشناختی و مطالعات کتابخانهای درصدد پاسخ به چگونگی شکلگیری، توسعه و تحولات شهری شوشتر در دوره ساسانی و دوران گذار از عصر ساسانیان به دوران اسلامی است. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش وجود آثار باستانشناختی از جمله تأسیساتی بهمنظور بهرهبرداری از آب کارون که عمدتاً بهدوره ساسانی تعلق دارند، ضرورت ایجاد استقرارهایی را در این منطقه فراهم آورده است؛ از اینرو احتمالاً شوشتر در اوایل دوره ساسانی متشکل از چند استقرار جدا از هم بوده که بعدها در نتیجه گسترش فضاها بهصورت شهری مستقل ظهور یافته است. هسته اولیه شهر بهعلت شرایط مساعد زیستی، بدون نظارت نهاد حکومت شکل گرفته و بعدها با نظارت این نهاد از طریق مهاجرات افراد و گسترش زمینههای اقتصادی، توسعه یافته است. با ورود اسلام همانند روند حاکم بر ساختار شهری اکثر شهرهای ساسانی، ربض شهر در مقایسه با شارستان، اهمیت بیشتری مییابد؛ بر همین اساس مسجد جامع در خارج از هسته اولیه شهر در مکانی که ظرفیت لازم برای توسعه شهری نداشت، ساخته میشود و بازاری در امتداد مسیر مسجد تا دروازه شادروان شکل میگیرد.
