تبیین ماهیت اصول بنیادین حقوق بینالملل فضا در پرتو طرح کمیسیون حقوق بینالملل در مورد قاعدۀ آمره
نویسندگان
1 استاد، گروه حقوق بینالملل، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استادیار، گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22059/jplsq.2025.388683.3671چکیده
حقوق بینالملل فضا یکی از شاخههای نوظهور نظام حقوق بینالملل است که مجموعهای از قواعد اولیه و ثانویه را در برمیگیرد. تدقیق در این نظام حقوقی نشان میدهد که برخی از اصول و قواعد موجود در نظام حقوق بینالملل فضا از حیث سلسلهمراتب ماهوی در جایگاه بالاتری نسبت به سایر قواعد قرار میگیرند. دلیل اصلی این امر آن است که این دسته از اصول و قواعد، بنا به ماهیت، حافظ ارزشهای بنیادین اجتماع بینالمللیاند. از همین رو، سؤال اصلی آنکه، آیا میتوان ورود مفهوم قاعدۀ آمره در نظام حقوق بینالملل فضا را مشاهده کرد؟ اگر چنین است کدام گروه از اصول و قواعد بنیادین این نظام حقوقی از چنین ویژگیای برخوردارند؟ فرضیۀ اصلی آن است که در نظام حقوق بینالملل فضا، هنجارهای آمرهای وجود دارند که تخطی از آنها امکانپذیر نیست. استفاده از روششناسی کمیسیون حقوق بینالملل در گزارش سال 2022 در مورد قاعدۀ آمره به اثبات فرضیۀ گفتهشده منجر میشود. به دیگر سخن، قواعدی از حقوق فضا در زمرۀ قواعد تخلفناپذیر حقوق بینالملل بهشمار میآیند و این امر بر رویۀ بینالمللی گسترده، باور حقوقی دولتها و دکترین حقوقی مبتنی است. معهذا بهنظر میرسد که نظام حقوق بینالملل فضا از حیث اجرای آثار حقوقی ناشی از این تعهدات به پویایی لازم نرسیده است.
