چالش حقوق‌ اساسی عضویت ایران در گروه‌های بین‌المللی: مطالعۀ موردی عضویت در بریکس

نویسندگان

1 استادیار، گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

doi
10.22059/jplsq.2025.382656.3607
چکیده

تحولات بین‌المللی در یکصدۀ اخیر منجر به تطور پرشتاب نهادهای فعال در سامان بخشیدن به مناسبات میان‌دولتی شده است. «گروه‌های بین‌المللی میان‌دولتی» یکی از این نهادهاست که به تجمعی میان‌ دولت‌ها برای وصول به اهداف و تأمین دغدغه‌های مشترک از طریق همگرایی تبدیل شده است. مبتنی بر اصول قانون اساسی و تفاسیر آنها، عضویت ایران در نهادهای بین‌المللی با تصویب مجلس شورای اسلامی صورت می‌پذیرد. از آنجا که عضویت ایران در بریکس بدون تصویب مجلس اعلام شد، این مقاله به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش است که  عضویت ایران در بریکس بدون تصویب مجلس مبتنی بر حقوق بین‌الملل و حقوق اساسی چگونه ارزیابی می‌شود؟ ازاین‌رو نوشتار پیش‌رو با بررسی ماهیت گروه‌های بین‌‌المللی، دسته‌ای خاص از گروه‌های بین‌المللی را استمرار تطور سازمان‌های بین‌المللی میان‌دولتی ارزیابی می‌کند که در ماهیت تفاوتی با سازمان‌های بین‌المللی کنونی ندارد و نتیجۀ تطور یادشده در نهادهای فعال بین‌‌المللی هستند. یافتۀ این مقاله آن است که «مبتنی بر عرف و رویۀ اساسی موجود»، «الزام اساسی تصویب پیامدهای عضویت در بریکس توسط مجلس»، «ماهیت اقدامات این گروه» و «پیشینۀ تقنینی عضویت در گروه‌های بین‌المللی»، عضویت ایران از منظر مجموعۀ قواعد حقوق اساسی و مبتنی بر منطق حقوق بین‌الملل، نیازمند تصویب مجلس است. ازاین‌رو مقاله ضمن پیامدسنجی عدم رعایت حقوق اساسی در این خصوص، راهکارهای رفع حالت کنونی را بررسی کرده است.