ارائه چارچوبodel حسابداری خلاق و ارزیابی محورهای آن در بستر شرکت‌های بازار سرمایه: الگوریتم فازی تودیم

نویسندگان

1 گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران

2 گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22034/iaar.2025.236283
چکیده

استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی شرکت‌ها در سطح بازار سرمایه همواره نیازمند قابلیت اتکاء و به موقع بودن افشاء اطلاعات حسابداری یه منظور اتخاذ تصمیم‌های مناسب برای سرمایه‌گذاری هستند. اما حسابداری خلاق به عنوان یکی از رویه‌های تحریف اطلاعات در حسابداری، می‌تواند چنین انتظاری در بازار سرمایه را تحت تأثیر قرار دهد. لذا در این مطالعه، تلاش می‌شود تا با شناسایی ابعاد حسابداری خلاق، کارکرد محوری‌های آن در سطح شرکت‌های بازار سرمایه در بازه زمانی سال 1402مورد کنکاش قرار گیرد. این مطالعه به لحاظ روش شناسی اکتشافی و توسعه‌ای تلقی می‌شود که مبتنی بر فرآیندهای جمع‌آوری داده‌ها به صورت ترکیبی می‌باشد. لذا در بخش کیفی از طریق تحلیل تماتیک نسبت به شناسایی ابعاد حسابداری خلاق اقدام گردید و براساس تحلیل دلفی فازی، پایایی ابعاد شناسایی شده مورد بررسی قرار گرفت. سپس در بخش کمی از طریق استنتاج فازی تودیم، محوری‌ترین بعد حسابداری خلاق در سطح شرکت‌های بازار سرمایه شناسایی شد. مشارکت‌کنندگان در بخش کیفی براساس حد تعیین نقطه اشباع تئوریک، 12 نفر از خبرگان حسابداری بودند و در بخش کمی، 25 نفر از مدیران مالی شرکت‌های بازار سرمایه مشارکت نمودند. نتایج این مطالعه در بخش کیفی نشان داد، طی 12 مصاحبه، 3 مضمون فراگیر، 6 مضمون سازمان دهنده و 29 مضمون پایه تعیین شدند. نتایج در بخش کمی نیز براساس تحلیل فازی تودیم مشخص نمود، معیار کارکرد مالکیتی مهمترین محور حسابداری خلاق تلقی می‌شود که می‌تواند زمینه بروز تحریف و دستکاری حساب‌ها در صورت‌های مالی شرکت‌های بازار سرمایه ممکن نماید. نتیجه کسب شده گویایی این واقعیت است که، به دلیل ضعف در اثربخشی هیئت مدیره همچون اندازه و عدم استقلال، معمولاً نظارت‌های تخصصی بر واحد حسابداری مبنی بر رعایت حقوق ذینفعان صورت نمی‌پذیرد و تحت چنین شرایطی، معمولاً وقوع حسابداری خلاق جهت تأمین نیازهای صاحبان قدرت و تضییع حقوق سایر ذینفعان محتمل می‌باشد.